Streszczenie Proces tworzenia pieniądza i mnożnik pieniężny

## Wstęp Polityka pieniężna to zbiór narzędzi i decyzji banku centralnego, których celem jest wpływanie na gospodarkę poprzez zarządzanie warunkami pieniężnymi i kredytowymi. Niniejszy materiał wyjaśnia kluczowe koncepcje, mechanizmy oraz praktyczne zastosowania polityki pieniężnej, tak aby mógł go studiować student, który nie uczęszcza na zajęcia stacjonarne. ## Główne cele i motywacje polityki pieniężnej - Utrzymanie stabilności cen (niska i stabilna inflacja) - Wspieranie pełnego zatrudnienia - Stabilność systemu finansowego - Wspieranie wzrostu gospodarczego w zrównoważonym tempie > Definicja: Polityka pieniężna to zbiór działań banku centralnego mających na celu zarządzanie podażą pieniądza, stopami procentowymi oraz innymi warunkami finansowymi w celu realizacji celów makroekonomicznych. ## Główni aktorzy i ich role - **Bank Centralny**: ustala cele i realizuje instrumenty polityki pieniężnej (operacje otwartego rynku, ustalanie stóp procentowych, rezerwy obowiązkowe itp.). - **Banki komercyjne**: pośredniczą w udzielaniu kredytów i przyjmują depozyty; ich zachowanie wpływa na transmisję polityki pieniężnej do realnej gospodarki. - **Rząd i instytucje fiskalne**: nie są głównym podmiotem prowadzącym politykę pieniężną, ale współpraca polityki fiskalnej i pieniężnej może być istotna. ## Narzędzia polityki pieniężnej (przegląd) 1. Operacje otwartego rynku (zakupy i sprzedaż papierów wartościowych) 2. Stopa dyskontowa i główne stopy procentowe banku centralnego 3. Rezerwy obowiązkowe 4. Kredyty banku centralnego dla banków komercyjnych 5. Niestandardowe narzędzia (luzowanie ilościowe, ukierunkowane programy kredytowe) > Definicja: Operacje otwartego rynku to zakupy i sprzedaż rządowych obligacji skarbowych przez bank centralny w celu wpływania na płynność systemu bankowego. ### Operacje otwartego rynku – jak działają w praktyce - Zakup obligacji przez bank centralny od banków komercyjnych zwiększa rezerwy banków, a tym samym płynność systemu bankowego. - Zakup obligacji od podmiotów niebankowych może zwiększyć pieniądz w obiegu lub rezerwy bankowe, w zależności od tego, czy sprzedający wpłaci uzyskane środki do banku, czy zatrzyma je jako gotówkę. - Sprzedaż obligacji przez bank centralny zmniejsza bazę monetarną. Przykład praktyczny: Jeśli bank centralny kupi obligacje za $100$ milionów CZK od banku komercyjnego, rezerwy systemu wzrosną o $100$ milionów CZK; jeśli kupi od podmiotów niebankowych, a sprzedający zatrzyma gotówkę, wzrośnie pieniądz w obiegu o $100$ milionów CZK. > Definicja: Baza monetarna (monetary base) to suma pieniądza w obiegu w rękach ludności oraz rezerw banków w banku centralnym: $MB = C + R$, gdzie $C$ to pieniądz w obiegu, a $R$ to rezerwy. ### Stopa dyskontowa i ceny pieniądza - Stopa dyskontowa to oprocentowanie, po jakim banki mogą pożyczać rezerwy od banku centralnego. - Zmiany stopy dyskontowej wpływają na koszty pozyskania rezerw, a co za tym idzie, na podaż kredytów w gospodarce. ### Rezerwy obowiązkowe - Bank centralny może ustalić stopę rezerw obowiązkowych $r$, którą banki muszą utrzymywać od depozytów. - Wyższe $r$ ogranicza zdolność banków do kreowania kredytów; niższe $r$ ją zwiększa. > Definicja: Wymagane rezerwy (RR) to część rezerw, którą banki muszą utrzymywać zgodnie z regulacjami banku centralnego; $$RR = rD$$ gdzie $D$ to depozyty, a $r$ to stopa rezerw obowiązkowych. ## Transmisja polityki pieniężnej do gospodarki 1. Zmiana stóp procentowych i płynności przez bank centralny → 2. Zmiana warunków udzielania kredytów przez banki komercyjne → 3. Zmiana oprocentowania dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych → 4. Wpływ na inwestycje, konsumpcję, inflację i zatrudnienie Praktyczne zastosowanie: Obniżenie stopy referencyjnej zazwyczaj obniża oprocentowanie kredytów hipotecznych, co zwiększa popyt na nieruchomości i inwestycje; odwrotne działanie może schłodzić przegrzaną gospodarkę. ## Interwencje walutowe i operacje na rynku dewizowym - Bank centralny może kupować lub s