Orff Schulwerk i instrumenty Orffa

TL;DR: Szybkie podsumowanie Schulwerku Orffa i instrumentów

Schulwerk Orffa to unikalne podejście do elementarnej edukacji muzycznej, opracowane przez niemieckiego kompozytora i pedagoga Carla Orffa wraz z Gunild Keetman. Jego podstawą jest rytm, ruch i twórcza gra na łatwych w obsłudze instrumentach Orffa. Instrumenty te, takie jak ksylofony, metalofony, dzwonki chromatyczne i szeroka gama instrumentów rytmicznych, umożliwiają dzieciom intuicyjne zaangażowanie w proces muzyczny, w tym improwizację. Czeska adaptacja autorstwa Petra Ebena i Ilji Hurníka dostosowuje Schulwerk do czeskiej tradycji muzycznej. Jest to raczej droga i wskazówka niż ścisła metoda, wspierająca wszechstronny rozwój muzyczny wszystkich dzieci.

Wstęp: Odkryj świat Schulwerku Orffa i instrumentów Orffa

Schulwerk Orffa stanowi rewolucyjne podejście do edukacji muzycznej, które do dziś inspiruje pedagogów na całym świecie. Jest to kompleksowy system, który kładzie nacisk na elementarne doświadczenie muzyczne, rytm i kreatywność. W tym artykule szczegółowo przyjrzymy się historii, zasadom i instrumentom związanym z tym unikalnym kierunkiem pedagogicznym, aby dostarczyć Państwu kompleksowe podsumowanie i analizę do Państwa studiów.

Carl Orff i narodziny elementarnej edukacji muzycznej

Kim był Carl Orff?

Carl Orff (1895–1982) był wybitnym niemieckim kompozytorem i pedagogiem. Chociaż szerokiej publiczności znany jest przede wszystkim jako autor monumentalnej kantaty Carmina Burana, jego dziedzictwo pedagogiczne jest równie istotne.

Jako kierownik działu muzycznego w szkole tańca Dorothey Günther, uświadomił sobie potrzebę edukacji muzycznej dla tancerzy. Zalecił, aby sami akompaniowali sobie na instrumentach melodycznych i rytmicznych.

Powstanie instrumentów Orffa

Orff zainspirował się afrykańskim balafonem, który zaadaptował do europejskiej muzyki półtonowej, i zaprojektował pierwszy ksylofon. Stopniowo dołączały do niego kolejne instrumenty melodyczne, takie jak dzwonki chromatyczne i metalofony.

Po drugiej wojnie światowej Orff, na prośbę Bawarskiego Radia, zaczął przygotowywać audycje dla dzieci. W nich dzieci same grały na tych nowych instrumentach. Materiały te stały się podstawą pięciotomowego dzieła Schulwerk, które ukazywało się w latach 1950–1954.

Schulwerk Orffa: Podstawowe zasady i filozofia

Czym jest Schulwerk Orffa – podsumowanie?

Nad projektem Schulwerku z Orffem ściśle współpracowała Gunild Keetman. Szkoła Orffa nie jest ścisłą metodą, lecz raczej drogą, kierunkiem i wskazówką dla elementarnej edukacji muzycznej. Jej głównym celem jest wszechstronny rozwój muzyczny dziecka.

Rytm jako podstawa całej koncepcji Orffa

Podstawą Schulwerku jest rytm, który jest wspólnym mianownikiem muzyki i ruchu. Edukacja rozpoczyna się od deklamacji słów, które łączą się w dwutakty, czterotakty, a później w okresy i krótkie formy, takie jak rymowanki i wyliczanki.

Kreatywność, improwizacja i zaangażowanie dzieci

Rytm słowa jest przenoszony na grę na ciele, a następnie na instrumenty muzyczne, które są łatwe w obsłudze. Elementarna improwizacja jest kluczowa w procesie muzycznym i wspiera twórcze podejście dzieci do muzyki oraz ich emocjonalne zaangażowanie. Dzieci w trakcie nauki pełnią naprzemiennie role wykonawców, kompozytorów i słuchaczy, co jest zabawnym i pomysłowym podejściem.

Rola nauczyciela i dostępność dla wszystkich

Szkoła Orffa jest przeznaczona dla wszystkich dzieci – zarówno uzdolnionych, jak i tych mniej rozwiniętych muzycznie. Ważnym warunkiem jest kreatywny nauczyciel, który jest jednocześnie zdolnym muzykiem.

Rozpowszechnianie idei Schulwerku Orffa

W 1961 roku Carl Orff założył w ramach Uniwersytetu Mozarteum w Salzburgu Instytut. Od 1963 roku jest znany jako Instytut Orffa i stał się ogólnoświatową placówką do rozpowszechniania idei Schulwerku. Więcej o życiu i twórczości Carla Orffa dowiedzą się Państwo na Wikipedii.

Czeska adaptacja Schulwerku Orffa

Dlaczego czeska adaptacja?

Utwory w Schulwerku są modelami, z którymi można dalej pracować, a nie gotowymi dziełami do dogmatycznego przyjęcia. Dlatego czescy kompozytorzy Petr Eben i Ilja Hurník przygotowali własną adaptację pod nazwą Czeska Szkoła Orffa.

Czeska Szkoła Orffa i jej tomy

Nie jest to jedynie tłumaczenie niemieckiego oryginału. Autorzy bazują na czeskiej muzyce i literaturze ludowej, respektując jednocześnie główne zasady Schulwerku. Akceptują szkołę jako żywy, niedokończony system. Czeska Szkoła Orffa ma dotychczas cztery tomy:

• Początki
• Pentatonika
• Dur – moll
• Tonacje modalne

Do pierwszych trzech tomów wstęp napisał profesor Konserwatorium Praskiego Vladimír Poš. Do pracy nad czwartym tomem zaproszono Pavla Jurkoviča.

Czeskie Towarzystwo Orffa

O dziedzictwo Carla Orffa w Republice Czeskiej dba Czeskie Towarzystwo Orffa, które wspiera rozwój i rozpowszechnianie idei Orffa.

Instrumentarium Orffa: Analiza instrumentów

Pochodzenie i produkcja instrumentów Orffa

W 1949 roku Klaus Becker, z inicjatywy Orffa, założył specjalistyczny warsztat do produkcji łatwych w obsłudze instrumentów. Zaczęto używać dla nich terminu instrumenty Orffa (a nie „orffowskie”). Firma Studio 49 do dziś produkuje te wysokiej jakości instrumenty. Sala muzyczna powinna być wyposażona w oba typy instrumentów, przy czym w przypadku melodycznych preferowana jest pozycja altowa.

Podział instrumentów Orffa

Instrumentarium Orffa tworzy zestaw membranofonów (instrumentów membranowych) i idiofonów (instrumentów samobrzmiących). Mogą być melodyczne (strojone) lub o nieokreślonej wysokości dźwięku, które należą do kategorii instrumentów rytmicznych. Ważnym elementem są również flet prosty i tympanony dziecięce do wspierania tonów basowych.

Melodyczne instrumenty Orffa

Dzwonki chromatyczne

Dzwonki chromatyczne są najwyższe spośród instrumentów melodycznych. Ich płytki są ze stopu metali i mają średni rezonans. Są idealne do gry melodii lub ornamentów.

Metalofon

Metalofon ma płytki ze stopu metali, ale z wyższym procentem aluminium. Dzięki temu płytki są lżejsze i mają rzadszą gęstość, co daje dłuższy rezonans. Jest odpowiedni do gry akordów w dłuższych wartościach nutowych.

Ksylofon

Ksylofon jest wykonany z dobrze sezonowanego drewna palisandrowego lub mahoniowego. Jego ton jest bardzo przenikliwy, prawie bez rezonansu. Jest korzystny do gęstszych akompaniamentów z naprzemienną grą prawej i lewej ręki (faktura toccatowa).

Rytmiczne instrumenty Orffa

Wśród rytmicznych instrumentów Orffa znajduje się szeroka gama instrumentów o nieokreślonej wysokości dźwięku. Należą do nich na przykład:

• Klocek drewniany (wood block): Afrykańskie i nasze klawesy.
• Mini-shakery i marakasy
• Cymbałki palcowe
• Bębenki i bębenki rurowe
• Trójkąty
• Kastaniety na rączce
• Chimes (dzwonki rurowe)
• Drewniane agogo
• Guiro
• Klawesy (claves)
• Tamburyn
• Bębenek wielotonowy
• Talerze
• Metalowe agogo

Boomwhackers: Alternatywa czy część instrumentów Orffa?

Od lat 90. ubiegłego wieku rozpowszechniły się Boomwhackers, które są raczej plastikową zabawką niż tradycyjnym instrumentem muzycznym. Te „uderzane rurki” co prawda nie należą do klasycznego instrumentarium orffowskiego, ale zastępują instrumenty melodyczne i nie można ich pominąć ze względu na ich łatwość obsługi. Gra na nich jest zabawna, wymagająca uwagi, koncentracji i poczucia rytmu. Nie wspierają jednak melodycznego wyczucia fraz. Poszczególne rurki mają konkretne kolory, co wykorzystuje się przy zapisie partii.

Zasady i techniki gry na instrumentach Orffa

Gra na instrumentach melodycznych

Jeśli instrumenty melodyczne nie są na statywie, mogą być położone na ławce, krześle lub na kolanach. Zawsze gra się obiema rękami, ramiona muszą być swobodne, a nadgarstki elastyczne. Końce pałeczek są trzymane w pięści. Pałeczki muszą natychmiast po uderzeniu odskoczyć, aby nie tłumić rezonansu. Dla ułatwienia gry można zostawić dzieciom tylko te płytki, na których grają, a sąsiednie usunąć.

Gra na instrumentach rytmicznych

• Shakery (jajka): Gra się akcenty rytmicznym ruchem nadgarstka.
• Chimes (dzwonki rurowe): Głaszcze się je po całej długości lub używa się uderzeń pałeczką.
• Cymbałki palcowe: Przy pionowym ruchu i uderzeniu o krawędzie brzmią delikatnie. Gra na całej powierzchni talerzyków jest bardziej intensywna.
• Tympanony dziecięce: Używa się ich w parach, można je stroić (mniejszy na tonikę, większy na dominantę).
• Klocek drewniany (wood block): Położony na niedominującej ręce, uderzenia tuż nad szczeliną.
• Bębenek rurowy: Obrócony wyższym dźwiękiem w prawo, uderzenia pałeczką w zależności od potrzeby brzmienia.
• Drewniane agogo: Gra się, przesuwając po falistej powierzchni lub uderzając. Krótsza rurka ma wyższy dźwięk.
• Guiro: Brzmi szorstko, przesuwając po nacięciach. Można grać oburącz, uderzając w pełne końce.
• Klawesy (claves): Jedna pałeczka na niedominującej ręce (w kształcie miseczki), drugą uderza się w jej środek.
• Tamburyn: Rozbrzmiewa uderzeniami lub grzechotaniem talerzyków, dzieci trzymają go „na płasko”. Werbel gra się potrząsaniem z finalnym uderzeniem.
• Bębenek wielotonowy: Do pojedynczych uderzeń w płytki o różnej wysokości dźwięku lub do „mieszania”.
• Talerze: Uderzeniem pałeczką tajemniczy dźwięk, uderzeniami o siebie – przenikliwy.
• Trójkąt: Zawsze wisi na pasku, uderzenia w dolną stronę dla stabilności. Długi rezonans tłumi się palcami.
• Metalowe agogo: Gra się metalową lub drewnianą pałeczką, bez rezonansu.

Gra na Boomwhackersach

Najczęstsze uderzenia to jedną rurką o dłoń drugiej ręki, o nogę lub podeszwę, ukośnie o ziemię. Z oktavatorem można uderzać pionowo w podłogę. W rurkę można również stukać ołówkiem, łyżką lub pałeczką. Jeden gracz może mieć dwie rurki tej samej lub różnej wysokości, a uderzając nimi o siebie, wydobędzie interwał.

Inspiracje do własnej twórczości i instrumenty alternatywne

Gabriela Coufalová, Ivo Medek i Jaromír Synek są autorami publikacji Instrumenty muzyczne inaczej. Ta książka zaleca zastępowanie instrumentów Orffa różnie zmodyfikowanymi przedmiotami, co jest świetną inspiracją do własnej produkcji i kreatywnego podejścia do elementarnej edukacji muzycznej.

Podsumowanie

Schulwerk Orffa i związane z nim instrumenty Orffa stanowią unikalną i wciąż aktualną drogę do edukacji muzycznej. Nacisk na rytm, ruch, kreatywność i łatwą dostępność muzyki dla wszystkich dzieci czyni z koncepcji Orffa cenne narzędzie do rozwoju muzykalności i kompleksowego postrzegania świata. Mamy nadzieję, że ta analiza i podsumowanie posłużyły Państwu jako doskonałe wsparcie w nauce.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) dotyczące Schulwerku Orffa i instrumentów

Czym jest Schulwerk Orffa – podsumowanie?

Schulwerk Orffa to podejście do elementarnej edukacji muzycznej opracowane przez Carla Orffa i Gunild Keetman. Koncentruje się na rytmie, ruchu i twórczej grze na łatwych w obsłudze instrumentach. Nie jest to metoda, lecz raczej wskazówka dla wszechstronnego rozwoju muzycznego dzieci poprzez aktywne zaangażowanie.

Kim był Carl Orff i jak wiąże się z instrumentami?

Carl Orff był niemieckim kompozytorem i pedagogiem, znanym nie tylko z Carminy Burana, ale także ze swojego dzieła pedagogicznego. Zainspirował się afrykańskim balafonem i zaprojektował pierwsze ksylofony, dzwonki chromatyczne i metalofony, które stanowią podstawę instrumentów Orffa. Instrumenty te miały wspierać edukację muzyczną i akompaniament dzieci.

Jakie są główne typy instrumentów Orffa?

Instrumenty Orffa dzielą się na melodyczne (ksylofony, metalofony, dzwonki chromatyczne) i rytmiczne (np. klawesy, shakery, bębenki, trójkąty, talerze). Należą do nich idiofony (instrumenty samobrzmiące) i membranofony (instrumenty membranowe). Ważne są również flet prosty i tympanony dziecięce.

Czym wyróżnia się Czeska Szkoła Orffa?

Czeska Szkoła Orffa to adaptacja oryginalnego Schulwerku autorstwa Petra Ebena i Ilji Hurníka. Bazuje na czeskiej muzyce i literaturze ludowej, respektując jednocześnie zasady Orffa. Nie jest to dosłowne tłumaczenie, ale twórcze opracowanie, które jest żywe i otwarte na dalszy rozwój. Ma cztery tomy.

Czy Boomwhackers to instrumenty Orffa?

Boomwhackers nie należą do tradycyjnego instrumentarium Orffa, ponieważ są raczej plastikową zabawką. Niemniej jednak, są łatwe w obsłudze i mogą zastępować instrumenty melodyczne w edukacji muzycznej. Gra na nich jest zabawna i wymagająca pod względem rytmu i uwagi, jednak mniej wspiera melodyczne wyczucie fraz.