Streszczenie Zaburzenia woli, działania i psychomotoryki

## Wstęp Zaburzenia woli i działania dotyczą zdolności podejmowania decyzji, uświadamiania sobie celów i wybierania odpowiednich środków do ich osiągnięcia. Zaburzenia te mogą być globalne (wpływają na całkowitą zdolność do działania) lub dotyczyć poszczególnych komponentów procesu wolicjonalnego. Celem tego materiału jest przejrzyste wyjaśnienie typów zaburzeń, ich objawów oraz przykładów z praktyki klinicznej. > **Definicja:** Wola to zdolność do podjęcia decyzji o konkretnym celu, uświadomienia sobie tego celu i aktywowania środków do jego osiągnięcia. ## Podstawowy podział - **Działanie wolicjonalne**: świadoma i celowa aktywność zmierzająca do osiągnięcia celu. - **Zaburzenia woli**: zmiany w zdolności lub w poszczególnych składowych działania wolicjonalnego. ### Globalne zaburzenia woli Zaburzenia te wpływają na ogólną zdolność jednostki do działania wolicjonalnego. > **Definicja:** Globalne zaburzenia woli oznaczają zmniejszenie lub zwiększenie zdolności do działania wolicjonalnego. 1. Zmniejszenie zdolności do działania wolicjonalnego - Objawy: ogólne osłabienie procesów wolicjonalnych, brak chęci do aktywności, zmęczenie. - Przykłady kliniczne: zaburzenie depresyjne, schizofrenia (objawy negatywne), organiczne zaburzenia mózgu. - Stopniowanie: **hipobulia → abulia → apatia** (stopniowe pogarszanie się inicjatywy i aktywności). 2. Zwiększenie zdolności do działania wolicjonalnego - Objawy: zwiększona aktywność, inicjatywa, spontaniczność; cele mogą często się zmieniać lub być nieustępliwie utrzymywane. - Przykłady kliniczne: mania (szybkie zmienianie celów), zaburzenia urojeniowe (cele utrwalone), paranoidalne zaburzenie osobowości. - Część normalnej struktury osobowości u jednostek o wysokiej wydajności (sportowcy wyczynowi). - Termin: **hiperbulia** ### Zaburzenia poszczególnych składowych działania wolicjonalnego Opisują zaburzenia motywacji, wyboru celu, sposobu osiągnięcia i kontroli działania. > **Definicja:** Zaburzenia składowych działania wolicjonalnego odnoszą się do sytuacji, gdy motywy, cele lub sposoby działania są zaburzone lub nieadekwatne. - Działanie celowe - Motyw i cel zachowania mogą być nieuświadomione. - Diagnostyka różnicowa: symulacja, dysocjacja, stany konwersyjne, somatyzacja. - Przykłady: zaburzenie pozorowane (zespół Münchhausena), zaburzenia organiczne. - Często u osób z akcentowanymi cechami lub zaburzeniami osobowości. - Działanie demonstracyjne - Do osiągnięcia celu wybierana jest nieadekwatna aktywność zastępcza (przesadny, teatralny wyraz). - Przykłady: ostra reakcja na stres, zaburzenia adaptacyjne, niektóre proklamacje i próby samobójcze. - Związane z akcentowanymi cechami osobowości i zaburzeniami osobowości. - Ambiwalencja - Jednoczesna obecność dwóch sprzecznych impulsów; jednostka nie potrafi podjąć decyzji. - Zewnętrzny przejaw: **ambitendencja** (naprzemienne zachowanie zmierzające do obu możliwości). - Przykłady: zaburzenia adaptacyjne, zaburzenie depresyjne. - Działanie skrótowe - Brakuje krytycznej oceny motywów; często wybierany jest pierwszy dostępny sposób działania. - Cel bywa silnie nacechowany emocjonalnie; może być wynikiem zwiększonej impulsywności. - Przykłady: ostra reakcja na stres, zaburzenia adaptacyjne, ostre zatrucie, zaburzenia osobowości, niepełnosprawność intelektualna, normalne zachowanie adolescentów. - Działanie impulsywne - Obecne silne parcie; zachowanie bez rozważenia stosowności i konsekwencji. - Przykłady: zaburzenia impulsywne, używanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia odżywiania (zwłaszcza bulimia psychiczna), akcentowane cechy, mania, impulsywne samookaleczenia, dewiacje seksualne, niepełnosprawność intelektualna. ### Działanie patologicznie ukierunkowane - Kompulsje - Trudne do opanowania wolą, natrętne działanie, często związane z myślami obsesyjnymi. - Jeśli kompulsja nie zostanie wykonana, narasta wewnętrzne napięcie aż do jej wykonania. - Klinicznie: zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne.