Podcast o Predykaty i przypadki w gramatyce czeskiej i polskiej

Kapitoly

Zaskakująca różnica

Czym jest orzecznik

Mianownik czy narzędnik

Přepis

Bartek: Większość z nas myśli, że zdanie „To nasze mieszkanie” jest kompletne. Ale po czesku to błąd. Dlaczego, Natalio?

Natalia: Bo Czesi powiedzą „To je náš byt”. W języku czeskim prawie każde zdanie musi mieć osobową formę czasownika! W polskim... niekoniecznie.

Bartek: Niesamowite! Czyli nasze polskie „Szkoda, że nie przyszedł” po czesku też będzie inne?

Natalia: Dokładnie! Czesi powiedzą: „Je škoda, że nepřišel”. Ten mały czasownik „je”, czyli „jest”, robi całą różnicę. Słuchacie Studyfi Podcast.

Bartek: Dobra, to wyjaśnijmy, czym jest ten słynny orzecznik.

Natalia: Najprościej mówiąc, to część zdania, która określa podmiot za pomocą łączników, takich jak „být” czyli „być”. Orzecznikiem może być rzeczownik, na przykład „Pavel je lékařem”, czyli Paweł jest lekarzem.

Bartek: Może być też przymiotnik? Na przykład „Ten dom jest piękny”?

Natalia: Zgadza się. Albo zaimek, jak w zdaniu „Ten długopis jest twój”. To wszystko orzeczniki.

Bartek: A teraz najważniejsze pytanie. Kiedy używamy mianownika, a kiedy narzędnika?

Natalia: I tu jest ciekawie! W polskim mówimy „Piotr jest lekarzem” – narzędnik. W czeskim bardzo często użyjemy mianownika: „Můj bratr je lékař”.

Bartek: Czyli zamiast odmieniać, zostawiamy jak jest? To chyba ułatwienie!

Natalia: Czasami tak! Ale uwaga, narzędnik też się pojawia, na przykład gdy chcemy podkreślić funkcję: „Pavel je lékařem našich hokejistů”.

Bartek: Czyli jest lekarzem tych konkretnych hokeistów. To ma sens!

Natalia: Dokładnie. Kluczowe do zapamiętania: w czeskim zdaniu prawie zawsze musi być czasownik, a orzecznik rzeczownikowy najczęściej występuje w mianowniku. Proste, prawda?