Streszczenie Pojęcie siebie i samoocena w pielęgniarstwie

## Wstęp Poczucie własnej wartości to wewnętrzna ocena własnej wartości i zdolności, która wpływa na zachowanie, podejmowanie decyzji i dobrostan psychiczny. Niniejszy materiał wyjaśni, jak objawia się niskie i zdrowe poczucie własnej wartości, jakie zachowania na nie wskazują, jakie stresory na nie wpływają oraz jak rozpoznawać i reagować na związane z nim problemy. > Definicja: Poczucie własnej wartości to osobiste poczucie własnej wartości, szacunku do samego siebie oraz przekonanie o swoich zdolnościach i godności. ## Co buduje poczucie własnej wartości (podzielone na łatwe do zapamiętania części) ### Podstawowy poziom poczucia własnej wartości - Kształtuje się we wczesnych doświadczeniach życiowych. - Po osiągnięciu dorosłości jest zazwyczaj bardziej stabilne, ale może ulegać zmianom pod wpływem bieżącej sytuacji. ### Dynamika poczucia własnej wartości - Poczucie własnej wartości może wahać się z dnia na dzień; jednorazowe wydarzenia, jak i długoterminowe zmiany (choroba, utrata pracy) mogą je osłabić. - Osoba dorosła często ma wyobrażenie o swoim idealnym ja obok realnego obrazu siebie. > Definicja: Ego idealne to obraz tego, kim chcielibyśmy być; ego realne to obecne wyobrażenie o sobie. ## Jak objawia się niska samoocena (oznaki zachowania) ### Krótkie, obserwowalne objawy - Unikanie kontaktu wzrokowego - Zgarbiona postawa, powolne ruchy - Zaniedbany wygląd - Powolna i niepewna mowa ### Objawy werbalne i wewnętrzne - Nadmierna samokrytyka i częste przepraszanie - Wyrażanie beznadziei, bezradności, poczucia winy - Niezdolność do przyjęcia pozytywnej oceny ### Objawy emocjonalne i społeczne - Zwiększona krytyczność wobec innych - Wymuszanie pochwał i uznania - Nadmierna zależność od innych > Definicja: Odnoszenie wszystkiego do siebie to tendencja do przypisywania działań i myśli innych osób jako mających osobisty związek z nami. ## Zniekształcenia poznawcze związane z niską samooceną - **Katastrofizowanie** – oczekiwanie najgorszego (np. „jeśli coś pójdzie nie tak, to będzie katastrofa”) - **Minimalizowanie / Maksymalizowanie** – pomniejszanie sukcesów, wyolbrzymianie błędów - **Myślenie czarno-białe** – wszystko jest albo perfekcyjne, albo całkowicie złe - **Generalizowanie** – przenoszenie jednego problemu na wszystkie sytuacje - **Personalizowanie** – branie wszystkiego do siebie Tabela: Zniekształcenie poznawcze vs. Praktyczny przykład | Zniekształcenie poznawcze | Przykład zachowania | |---|---| | Katastrofizowanie | Po jednej krytyce spodziewa się zwolnienia z pracy | | Minimalizowanie sukcesów | Ignorowanie pochwał za ukończone zadanie | | Myślenie czarno-białe | Postrzeganie projektu jako porażki, gdy nie jest doskonały | | Generalizowanie | Po niepowodzeniu w związku twierdzi: „zawsze mi się nie udaje” | | Personalizowanie | Uważanie, że rozmowa innych dotyczy jego/jej osoby | ## Stresory, które mogą obniżyć samoocenę - Utrata części ciała (np. amputacja, mastektomia) - Utrata funkcji (np. po udarze mózgu, urazie kręgosłupa) - Zmiany w wyglądzie (ciężkie oparzenia, zmiany poporodowe) - Utrata bliskiej osoby (partner, dziecko) - Zmiana pracy lub przejście na emeryturę - Rozwód lub rozstanie - Choroba i hospitalizacja - Niepewność seksualna i wątpliwości dotyczące własnej tożsamości Czy wiesz, że długotrwała utrata pracy może prowadzić nie tylko do trudności finansowych, ale także do znacznego spadku samooceny i zwiększenia ryzyka depresji? ## Przykłady z praktyki (bez tematów omówionych gdzie indziej) 1. Pielęgniarka z ograniczonymi zasobami: wie, jak powinna opiekować się pacjentami, ale warunki pracy jej na to nie pozwalają; pojawia się napięcie, lęk i poczucie porażki. 2. Rodzice niezgadzający się co do opieki nad dzieckiem: różne oczekiwania otoczenia mogą wywołać wątpliwości co do własnych decyzji i obniżyć poczucie własnej wartości jednostki. ### Jak reagować i wspierać poczucie własnej wartości (praktyczne kroki) 1. Rozpoznawanie zniekształceń: naucz się identyfikować myśli typu „wszystko a