Podcast o Podstawy psychiatrii i zaburzeń psychicznych

Přepis

Jakub: …czekaj, czyli w zaburzeniu dwubiegunowym człowiek właściwie buja się między dwoma skrajnymi biegunami? To niesamowite. Raz jesteś na szczycie świata, a potem kompletnie na dnie.

Adéla: Dokładnie tak. To jak jazda na rollercoasterze, którego jednak nie wybierasz. A to tylko jeden z wielu stanów, którymi zajmuje się psychiatria. Słuchacie Studyfi Podcast.

Jakub: Dobrze, to przyjrzyjmy się temu bliżej. Zacznijmy od tego, co większość ludzi prawdopodobnie wyobraża sobie pod pojęciem choroby psychicznej – od depresji.

Adéla: Jasne. Depresja to nie tylko zły nastrój czy smutek. To długotrwały stan, minimum dwa tygodnie, kiedy człowiek odczuwa patologiczny smutek, ogromne zmęczenie, traci zainteresowanie rzeczami, które wcześniej go cieszyły…

Jakub: A do tego dochodzą też objawy fizyczne, prawda? Jak zaburzenia snu czy apetytu.

Adéla: Dokładnie. Typowy jest tak zwany depresyjny zespół somatyczny. Pacjent budzi się wcześnie rano, ma poranne obniżenie nastroju, co oznacza, że najgorzej czuje się zaraz po przebudzeniu, i traci też libido.

Jakub: To brzmi wyczerpująco. I wiem, że w przypadku depresji istnieje ogromne ryzyko myśli samobójczych.

Adéla: Niestety tak. To proces, który ma kilka faz. Zaczyna się od rozważań, potem pojawiają się konkretne myśli, które są już poza normą. Następuje plan, a na końcu sama próba czynu.

Jakub: To jest przerażające. Dlatego tak ważne jest, żeby o tym mówić. Wspomniałaś jeszcze o zaburzeniu dwubiegunowym. Czym różni się od depresji?

Adéla: W zaburzeniu dwubiegunowym epizody depresji, które właśnie opisaliśmy, przeplatają się z epizodami manii. A mania jest w zasadzie jej przeciwieństwem.

Jakub: Czyli w fazie maniakalnej człowiek ma energii w nadmiarze?

Adéla: Dokładnie tak! Odczuwa euforię, przesadny entuzjazm, prawie nie potrzebuje spać. Ma ogromną pewność siebie, która może przerodzić się w tak zwane urojenie makromaniczne – przekonanie o własnej wyjątkowości i zdolnościach.

Jakub: Czyli myśli, że może na przykład pilotować samolot bez przeszkolenia?

Adéla: Dokładnie taki typ nieodpowiedzialnego zachowania jest typowy dla manii. Problem w tym, że po tej fazie nieuchronnie następuje powrót do głębokiej depresji.

Jakub: Rozumiem. Jak to się leczy? Zakładam, że leki odgrywają dużą rolę.

Adéla: Zdecydowanie. Stosuje się stabilizatory nastroju i leki przeciwdepresyjne. Te nowoczesne działają tak, że blokują wychwyt zwrotny serotoniny w synapsach. W ten sposób zwiększa się jego ilość w mózgu i poprawia nastrój. Ważne jest, żeby powiedzieć, że nie uzależniają.

Jakub: To kluczowa informacja. Skoro już jesteśmy przy uzależnieniach, przejdźmy do kolejnego dużego tematu – uzależnień.

Adéla: Uzależnienie to stan, kiedy człowiek pragnie substancji uzależniającej, ma tak zwany craving. I kontynuuje używanie, nawet jeśli to niszczy jego zdrowie. Typowy jest stan odstawienia, gdy nie ma substancji.

Jakub: Czyli ciało tak przyzwyczaja się do tej substancji, że bez niej nie może normalnie funkcjonować.

Adéla: Dokładnie. Pacjent zwiększa dawki, nie potrafi przestać i przedkłada narkotyk nad wszystko inne. Leczenie to kombinacja leków i przede wszystkim psychoterapii.

Jakub: A co z zaburzeniami osobowości? To też często używane pojęcie. Na przykład zaburzenie borderline czy psychopatia.

Adéla: Tak, to są głęboko zakorzenione wzorce zachowania, które są destrukcyjne zarówno dla człowieka, jak i dla jego otoczenia. Są bardzo trudne do leczenia, ponieważ są częścią samej osobowości człowieka. Ale i tam istnieją podejścia terapeutyczne, które mogą pomóc.

Jakub: Dobrze, przejdźmy do kolejnego dużego rozdziału. Zaburzenia psychotyczne. Co to dokładnie oznacza?

Adéla: Psychoza to w zasadzie utrata kontaktu z rzeczywistością. Pacjent postrzega rzeczy, które nie są prawdziwe, i jest mocno przekonany o ich prawdziwości. Najbardziej znanym zaburzeniem psychotycznym jest schizofrenia.

Jakub: W przypadku schizofrenii od razu wyobrażam sobie halucynacje i urojenia.

Adéla: To są tak zwane objawy pozytywne – coś jest tam dodatkowo. Halucynacje to zaburzenia percepcji, najczęściej słuchowe. Urojenia to z kolei zaburzenia myślenia, na przykład paranoiczne uczucie, że ktoś go śledzi.

Jakub: A istnieją też objawy negatywne?

Adéla: Tak, a te są często trudniejsze do rozpoznania. To z kolei zanik jakiejś cechy – apatia, utrata woli, spłaszczone emocje, wycofanie społeczne. Leczy się je lekami przeciwpsychotycznymi, które wpływają na poziom dopaminy w mózgu.

Jakub: A co z tak zwanymi zaburzeniami organicznymi? To brzmi, jakby problem był bezpośrednio w organie, czyli w mózgu.

Adéla: Dokładnie tak. Tutaj zalicza się na przykład demencja, która charakteryzuje się ubytkiem funkcji poznawczych – pamięci, myślenia, orientacji. Najbardziej znana jest chyba choroba Alzheimera.

Jakub: Jak demencja objawia się na początku? Człowiek zaczyna zapominać?

Adéla: Tak, zapominalstwo jest typowe. Ale dochodzi też zaburzenie orientacji przestrzennej, człowiek może błądzić nawet w znanych miejscach. Pogarsza się zdolność planowania, pojawiają się zmiany nastroju, czasem też agresja lub halucynacje.

Jakub: Poruszyliśmy wiele diagnoz u dorosłych. Jak to jest jednak u dzieci i młodzieży? Tam są chyba specyficzne zaburzenia, prawda?

Adéla: Zdecydowanie. W psychiatrii dziecięcej najczęściej spotykamy się z zaburzeniami zachowania i z ADHD, czyli z zaburzeniem uwagi z nadaktywnością.

Jakub: A słyszałem jeszcze o terminie podwójna diagnoza. Co to jest?

Adéla: To sytuacja, kiedy jedna osoba ma równocześnie dwie diagnozy psychiatryczne. Bardzo często jest to kombinacja jakiegoś zaburzenia psychicznego, na przykład lęków, i do tego uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Jedno pogarsza drugie.

Jakub: Dobrze, omówiliśmy wiele zaburzeń. Przejdźmy teraz do rozwiązań. Jakie są podejścia terapeutyczne? Mówiliśmy o lekach, ale co dalej?

Adéla: Leki, czyli farmakoterapia, są jednym filarem. Drugim jest psychoterapia. A do tego wchodzi też fizjoterapia, która ma ogromne znaczenie u pacjentów psychiatrycznych.

Jakub: Fizjoterapia? To mnie zaskakuje. Spodziewałbym się, że ona zajmuje się tylko bolącymi plecami.

Adéla: To częsty błąd. U pacjentów psychiatrycznych ciało i psychika są ekstremalnie połączone. Fizjoterapeuta patrzy nie tylko na mięśnie, ale przeprowadza całościowy wywiad – pyta o styl życia, nawyki, aktywność ruchową.

Jakub: Co dokładnie ocenia fizjoterapeuta?

Adéla: Ocenia postawę ciała, chód, napięcie mięśniowe. U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi mogą pojawić się uboczne efekty motoryczne, na przykład drżenie lub sztywność. Fizjoterapeuta obserwuje wzorce ruchowe i szuka asymetrii lub zaburzeń koordynacji.

Jakub: A jakie konkretne metody są stosowane? Czy to klasyczne ćwiczenia?

Adéla: Tak, ale nie tylko. Stosuje się ćwiczenia analityczne na wzmocnienie osłabionych mięśni, ale także specyficzne techniki, takie jak metoda Vojty czy koncepcja stymulacji bazalnej dla poprawy koordynacji.

Jakub: A co z ruchem na świeżym powietrzu? To też pomaga?

Adéla: Zdecydowanie! Programy grupowe, takie jak nordic walking czy ćwiczenia na siłowni, są świetne. Nie tylko poprawiają kondycję sercowo-naczyniową i pomagają zapobiegać otyłości, która jest ryzykiem przy niektórych lekach, ale mają też ogromne korzyści społeczne.

Jakub: Czyli to pomaga też przeciwko tej izolacji społecznej, o której mówiłaś przy objawach negatywnych?

Adéla: Dokładnie! Pacjenci często borykają się ze stygmatyzacją i izolacją społeczną. Terapia grupowa i ruch przywracają ich do społeczeństwa i poprawiają ich samoocenę. To jest istota terapii psychomotorycznej – połączenie ciała i psychiki.

Jakub: Z tego wszystkiego wynika dla mnie, jak bardzo stan psychiczny jest połączony ze zdrowiem fizycznym.

Adéla: Absolutnie. To są aspekty psychosomatyczne. Choroba psychiczna wpływa na kondycję fizyczną i odwrotnie. Siedzący tryb życia pogarsza nie tylko zdrowie fizyczne, ale i psychikę.

Jakub: A niestety, stygmatyzacja w społeczeństwie chyba temu nie pomaga.

Adéla: To duży problem. Negatywne postrzeganie prowadzi do poczucia odrzucenia, niskiej motywacji, a czasem nawet do tego, że ludzie nie szukają pomocy na czas. A osoby w niekorzystnej sytuacji społecznej często mają też gorszy dostęp do opieki.

Jakub: Na szczęście u nas opieka jest finansowana z ubezpieczenia publicznego, prawda?

Adéla: Tak, ustawa to gwarantuje. Finansowana jest zarówno opieka ambulatoryjna, jak i hospitalizacja, ale także na przykład leczenie uzdrowiskowe, które może być świetną formą kompleksowej rehabilitacji. Na przykład w Karlovej Studánce czy w Jeseníku.

Jakub: Czyli kluczowe przesłanie jest takie, że psychiatria to nie tylko leki, ale kompleksowe podejście, gdzie rolę odgrywa psychoterapia, fizjoterapia, wsparcie społeczne i właściwe ustawienie stylu życia.

Adéla: Dokładnie tak. Celem jest nie tylko złagodzenie objawów, ale przede wszystkim poprawa ogólnej jakości życia pacjenta. A to zawsze jest praca zespołowa.

Jakub: Adelo, bardzo dziękuję za ten niesamowicie kompleksowy, ale zrozumiały przegląd. To było fascynujące.

Adéla: Ja dziękuję za zaproszenie. I za świetne pytania!

Jakub: A Wam, drodzy słuchacze, dziękujemy, że byliście z nami. Mamy nadzieję, że dowiedzieliście się wielu przydatnych informacji. Słyszymy się znowu następnym razem w kolejnym odcinku Studyfi Podcast.