Streszczenie Carlo Goldoni
Carlo Goldoni: Życie i twórczość wybitnego włoskiego dramaturga
Wstęp
Carlo Osvaldo Goldoni (25 lutego 1707, Wenecja – 6 lutego 1793, Paryż) był wybitnym włoskim dramaturgiem i librecistą. Zasłynął modernizacją włoskiej komedii i przejściem od improwizowanej commedie dell'arte do ściśle spisanych scen i postaci, które są wystawiane do dziś.
Życie
Dzieciństwo i edukacja
- Urodził się w rodzinie farmaceuty Giulia Goldoniego i Margherity Salvioni.
- Nauczył się czytać i pisać już w wieku czterech lat, a swoją pierwszą sztukę napisał w wieku dziewięciu lat.
- Studiował filozofię u dominikanów w Rimini (1720–1721) oraz prawo w Pawii (1723–1724), później w Modenie (1727), a studia prawnicze ukończył w Rawennie w 1731 roku.
Definicja: Commedia dell'arte – tradycyjna włoska forma teatru oparta na improwizacji, maskach i typowych postaciach.
Wczesna kariera i praca w teatrze
- Z powodu wędrownego trybu życia ojca i własnej niespokojnej natury, przemieszczał się między miastami północnych Włoch.
- Wędrował z trupą aktorską, pracował w kancelariach adwokackich, a między innymi otworzył również własną kancelarię w Wenecji.
- Przeniósł się do Werony, gdzie w pełni poświęcił się teatrowi; pełnił funkcję sekretarza weneckiego ambasadora w Mediolanie, a w 1734 roku wziął udział w bitwie pod Parmą.
Lata świetności i Paryż
- W Wenecji i Genui był dyrektorem towarzystw teatralnych, pisał libretta do oper oraz dziesiątki komedii.
- W 1757 roku został mianowany poetą dworskim w Parmie z pensją; w 1758 roku przyjął go papież Klemens XIII.
- W 1763 roku wyjechał do Paryża, gdzie pełnił funkcję wychowawcy królewskich córek i kontynuował pisanie. W latach 1784–1787 napisał swoje Pamiętniki.
- W 1792 roku Konwent Narodowy wstrzymał mu pensję; pensję przywrócono mu w lutym 1793 roku, jednak zmarł w ubóstwie dzień przed podjęciem tej decyzji.
Podtematy i wpływ
Przejście od improwizacji do tekstu pisanego
- Goldoni ograniczył rolę improwizacji i zwiększył nacisk na tekst pisany oraz realistyczne postacie.
- Stworzył bardziej ustrukturyzowane dialogi i sytuacje; co umożliwiło głębszą psychologię postaci.
Definicja: Libretto – tekst opery lub kantaty, przeznaczony do śpiewu i przedstawienia dramatycznego.
Styl i tematyka
- Komedie Goldoniego często przedstawia mieszczańskie i codzienne sytuacje, z naciskiem na charakter i dylematy moralne.
- Preferencja prostego języka, szybkiego tempa oraz humoru sytuacyjnego, który wynika z charakterów postaci.
Główne dzieła (wybór)
| Rok | Dzieło | Uwaga |
|---|---|---|
| 1724 | Kolos | Satyra, z powodu której został wydalony z kolegium w Pawii |
| 1734 | Belisar | Pierwsza kompletna sztuka grana w murowanym teatrze |
| 1738 | Światowiec Hieronim | Pierwsza komedia z zapisanymi kwestiami głównej postaci |
| 1743 | Hrabianka | Pierwsze zrealizowane libretto do opery komicznej |
| 1745 | Sługa dwóch panów | Jedno z najbardziej znanych dzieł Goldoniego |
| 1750 | Pamela | Dramatyzacja powieści Samuela Richardsona |
| 1750–1751 | Kłamca | Komedia o oszustwach i tożsamościach |
| 1751 | Zdrowa chora | Komedia o hipochondrii |
| 1753 | Mirandolina (La Locandiera) | Sztuka o karczmarce, mistrzowskiej manipulacji i miłości |
| 1756 | Placyk (Il Campiello) | Obraz społeczny życia weneckiego |
| 1759 | Impresario ze Smyrny | Satyra na przedsiębiorczość teatralną |
| 1762 | Zgiełk na lagunie (Le baruffe chiozzotte) | Komedia o rybakach i małomiasteczkowych sporach |
Porównanie: Commedia dell'arte vs. Reformy Goldoniego
| Cechy | Commedia dell'arte | Pisana komedia Goldoniego |
|---|---|---|
| Improwizacja | +++ | + |
| Tekst pisany | - | ++ |
| Typowe maski | +++ | + |
| Psychologia postaci | - | ++ |
| Struktura sceniczna | luźna | ścisła |
Praktyczne przykłady i zastosowania
- Analiza sceny: Porównaj scenę z commedia dell'arte (improwizowaną) ze sceną z „Sługa dwóch panów” i zidentyfikuj, jak stały tekst zmienia tempo i motywacje postaci.
- Ćwiczenie teatralne: Napisz krótką sytuację na 2 strony i spróbuj ją zagrać najpierw improwizując, a
Zarejestruj się po pełne podsumowanieFiszkiTest wiedzyStreszczeniePodcastMapa myśli
Zacznij za darmo Masz już konto? Zaloguj się
Carlo Goldoni Przegląd
Klíčové pojmy: Carlo Goldoni był włoskim dramaturgiem i librecistą urodzonym w 1707 roku., Goldoni przechodził od improwizowanej commedii dell'arte do ściśle pisanych komedii., Pierwsza ważna sztuka, Belizar (1734), była wystawiana w stałym teatrze., "Sługa dwóch panów" (1745) należy do jego najsłynniejszych komedii., Goldoni pisał zarówno libretta, jak i komedie, a także był dyrektorem teatrów w Wenecji i Genui., W 1763 roku wyjechał do Paryża i tam napisał kolejne komedie; napisał też Pamiętniki (1784–1787)., Goldoni podkreślał psychologię postaci i realistyczny język w dialogach., Porównanie: commedia dell'arte = improwizacja; Goldoni = tekst pisany i stała struktura., Ciekawostka: Pamiętniki dają wgląd w życie aktorów i teatrów XVIII wieku., Goldoni zmarł w 1793 roku w Paryżu, dzień po wznowieniu wypłaty emerytury.
## Wstęp
Carlo Osvaldo Goldoni (25 lutego 1707, Wenecja – 6 lutego 1793, Paryż) był wybitnym włoskim dramaturgiem i librecistą. Zasłynął modernizacją włoskiej komedii i przejściem od improwizowanej commedie dell'arte do ściśle spisanych scen i postaci, które są wystawiane do dziś.
## Życie
### Dzieciństwo i edukacja
- Urodził się w rodzinie farmaceuty Giulia Goldoniego i Margherity Salvioni.
- Nauczył się czytać i pisać już w wieku czterech lat, a swoją pierwszą sztukę napisał w wieku dziewięciu lat.
- Studiował filozofię u dominikanów w Rimini (1720–1721) oraz prawo w Pawii (1723–1724), później w Modenie (1727), a studia prawnicze ukończył w Rawennie w 1731 roku.
> Definicja: Commedia dell'arte – tradycyjna włoska forma teatru oparta na improwizacji, maskach i typowych postaciach.
### Wczesna kariera i praca w teatrze
- Z powodu wędrownego trybu życia ojca i własnej niespokojnej natury, przemieszczał się między miastami północnych Włoch.
- Wędrował z trupą aktorską, pracował w kancelariach adwokackich, a między innymi otworzył również własną kancelarię w Wenecji.
- Przeniósł się do Werony, gdzie w pełni poświęcił się teatrowi; pełnił funkcję sekretarza weneckiego ambasadora w Mediolanie, a w 1734 roku wziął udział w bitwie pod Parmą.
### Lata świetności i Paryż
- W Wenecji i Genui był dyrektorem towarzystw teatralnych, pisał libretta do oper oraz dziesiątki komedii.
- W 1757 roku został mianowany poetą dworskim w Parmie z pensją; w 1758 roku przyjął go papież Klemens XIII.
- W 1763 roku wyjechał do Paryża, gdzie pełnił funkcję wychowawcy królewskich córek i kontynuował pisanie. W latach 1784–1787 napisał swoje Pamiętniki.
- W 1792 roku Konwent Narodowy wstrzymał mu pensję; pensję przywrócono mu w lutym 1793 roku, jednak zmarł w ubóstwie dzień przed podjęciem tej decyzji.
## Podtematy i wpływ
### Przejście od improwizacji do tekstu pisanego
- Goldoni ograniczył rolę improwizacji i zwiększył nacisk na tekst pisany oraz realistyczne postacie.
- Stworzył bardziej ustrukturyzowane dialogi i sytuacje; co umożliwiło głębszą psychologię postaci.
> Definicja: Libretto – tekst opery lub kantaty, przeznaczony do śpiewu i przedstawienia dramatycznego.
### Styl i tematyka
- Komedie Goldoniego często przedstawia mieszczańskie i codzienne sytuacje, z naciskiem na charakter i dylematy moralne.
- Preferencja prostego języka, szybkiego tempa oraz humoru sytuacyjnego, który wynika z charakterów postaci.
## Główne dzieła (wybór)
| Rok | Dzieło | Uwaga |
|---|---|---|
| 1724 | Kolos | Satyra, z powodu której został wydalony z kolegium w Pawii |
| 1734 | Belisar | Pierwsza kompletna sztuka grana w murowanym teatrze |
| 1738 | Światowiec Hieronim | Pierwsza komedia z zapisanymi kwestiami głównej postaci |
| 1743 | Hrabianka | Pierwsze zrealizowane libretto do opery komicznej |
| 1745 | Sługa dwóch panów | Jedno z najbardziej znanych dzieł Goldoniego |
| 1750 | Pamela | Dramatyzacja powieści Samuela Richardsona |
| 1750–1751 | Kłamca | Komedia o oszustwach i tożsamościach |
| 1751 | Zdrowa chora | Komedia o hipochondrii |
| 1753 | Mirandolina (La Locandiera) | Sztuka o karczmarce, mistrzowskiej manipulacji i miłości |
| 1756 | Placyk (Il Campiello) | Obraz społeczny życia weneckiego |
| 1759 | Impresario ze Smyrny | Satyra na przedsiębiorczość teatralną |
| 1762 | Zgiełk na lagunie (Le baruffe chiozzotte) | Komedia o rybakach i małomiasteczkowych sporach |
## Porównanie: Commedia dell'arte vs. Reformy Goldoniego
| Cechy | Commedia dell'arte | Pisana komedia Goldoniego |
|---|---:|---:|
| Improwizacja | +++ | + |
| Tekst pisany | - | ++ |
| Typowe maski | +++ | + |
| Psychologia postaci | - | ++ |
| Struktura sceniczna | luźna | ścisła |
## Praktyczne przykłady i zastosowania
- Analiza sceny: Porównaj scenę z commedia dell'arte (improwizowaną) ze sceną z „Sługa dwóch panów” i zidentyfikuj, jak stały tekst zmienia tempo i motywacje postaci.
- Ćwiczenie teatralne: Napisz krótką sytuację na 2 strony i spróbuj ją zagrać najpierw improwizując, a