Podcast o Badanie i patologie jamy ustnej i gardła

Přepis

Vojtěch: Większość ludzi myśli, że reakcja źrenic to tylko prosty test na światło i ciemność. Ale w rzeczywistości może ona ujawnić nawet tak poważną chorobę jak neurosyfilis.

Tereza: Dokładnie tak, Vojtěchu! To fascynujące, jak oczy mogą nam zdradzić tak wiele o ogólnym stanie zdrowia. Nie chodzi tylko o to, czy potrzebujemy okularów.

Vojtěch: To mnie interesuje. To jest Studyfi Podcast, gdzie uczymy się mądrzej, nie ciężej.

Tereza: Przyjrzyjmy się temu. Zjawisko, o którym mówiłeś, nazywa się reakcją Argylla-Robertsona. Oznacza to, że źrenica reaguje na skupienie wzroku z bliska, czyli na konwergencję, ale w ogóle nie reaguje na światło. I to jest klasyczny objaw późnego stadium kiły.

Vojtěch: To niesamowite. A co z innymi dziwnymi zachowaniami źrenic? Na przykład, gdy nie są tej samej wielkości?

Tereza: Dobre pytanie. Nazywa się to anizokorią. I choć czasem może być nieszkodliwa, często jest sygnałem ostrzegawczym, na przykład przy udarze mózgu. Jedna źrenica jest szersza niż druga, ponieważ mózg po prostu nie nadąża z prawidłowym sterowaniem mięśniami oka.

Vojtěch: No dobrze, więc źrenice mamy. A co z rogówką? Przecież normalnie jest tylko przezroczysta, prawda?

Tereza: Dokładnie, powinna być. Ale i na niej może się wiele pojawić. Słyszałeś kiedyś o arcus senilis?

Vojtěch: Brzmi jak jakieś łacińskie zaklęcie. Obawiam się, że nie.

Tereza: To szarobiały pasek na brzegu rogówki. I choć 'senilis' sugeruje starość, często jest to oznaka odkładania się tłuszczów. Może więc wskazywać na hiperlipoproteinemię, czyli wysoki cholesterol.

Vojtěch: Czyli oczy mogą zdradzić, że jem za dużo smażonego sera?

Tereza: W zasadzie tak! A potem jest jeszcze pierścień Kaysera-Fleischera, taki brązowawy pierścień, który z kolei wskazuje na chorobę Wilsona, czyli zaburzenie metabolizmu miedzi. To niesamowite, ile można wyczytać z jednego spojrzenia.

Vojtěch: Przejdźmy trochę niżej. Do nosa. Oprócz kataru, co ciekawego może się tam dziać?

Tereza: Nos może wiele powiedzieć o zaburzeniach hormonalnych. Na przykład w akromegalii, czyli nadprodukcji hormonu wzrostu w wieku dorosłym, nos się powiększa. A potem jest jeszcze rhinophyma, taki kalafiorowaty nos, który powstaje w chorobie skóry zwanej trądzikiem różowatym.

Vojtěch: A co z ustami? Tam chyba obserwujemy głównie kolor, prawda?

Tereza: Kolor na pewno. Sinicze, czyli zsiniałe usta, wskazują na złe natlenienie krwi. Na przykład przy wadach serca lub chorobach płuc. Ale ważna jest też symetria. Opuszczony kącik ust jest typowy dla porażenia nerwu twarzowego.

Vojtěch: Na koniec mam jedno, może trochę dziwne pytanie. Foetor ex ore, czyli nieprzyjemny zapach z ust. Czy on też może mieć znaczenie diagnostyczne?

Tereza: Zdecydowanie! I to świetne pytanie. Oprócz typowych przyczyn, takich jak zła higiena czy zapalenie dziąseł, istnieją też bardzo specyficzne zapachy. Na przykład acetonowy oddech jest typowy dla kwasicy ketonowej cukrzycowej. To stan zagrażający życiu.

Vojtěch: Czyli nawet coś takiego jak oddech może być kluczową informacją dla lekarza. To całkowicie zmienia perspektywę.

Tereza: Dokładnie tak. Całe ciało jest połączone. I właśnie dlatego ważne jest, żeby zwracać uwagę nawet na pozorne drobiazgi.

Vojtěch: Czyli oprócz samych objawów choroby, zwracamy uwagę także na rzeczy, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka. A co na przykład... zapach? Czasem mówi się o specyficznym zapachu z ust przy niektórych chorobach.

Tereza: Dokładnie tak! I to jest fascynująca wskazówka. Nie chodzi o zwykły zapach, ale o bardzo specyficzne wonie. Na przykład foetor hepaticus przy niewydolności wątroby... to takie dziwne wrażenie, które przypomina mysi zapach albo surową wątrobę.

Vojtěch: Mysi zapach? Tego chyba z niczym nie pomylisz. To jest dość mocne.

Tereza: Zdecydowanie nie. A potem jest na przykład zapach mocznicowy, który czujesz jako amoniak. Ten z kolei wskazuje na niewydolność nerek. To są silne sygnały, że w ciele dzieje się coś bardzo złego.

Vojtěch: Dobrze, więc kiedy pokonamy wrażenie węchowe, na co patrzymy dalej? Jak powinna wyglądać zdrowa jama ustna od środka?

Tereza: Zdrowa błona śluzowa jest prosta — różowa, błyszcząca i wilgotna. Jakiekolwiek odchylenie to sygnał. Kiedy jest blada, możemy myśleć o anemii. Kiedy jest natomiast mocno zaczerwieniona, wskazuje to na stan zapalny, na przykład zapalenie jamy ustnej.

Vojtěch: A co z tymi różnymi plamkami i przebarwieniami, o których czasem się mówi?

Tereza: Dokładnie. Na przykład w chorobie Addisona na wewnętrznej stronie policzków mogą pojawić się tak zwane plamy grafitowe. Albo przy odrze szukamy plamek Koplikiego – takich małych żółtawobiałych kropek. Każda drobnostka może być kluczem do diagnozy.

Vojtěch: To niesamowite, ile to wszystko zdradza. A co z dziąsłami? One też tak 'mówią'?

Tereza: I to jak! Zaczerwienione i opuchnięte oznaczają stan zapalny. Jeśli krwawią, może to być wszystko – od paradontozy po niedobór witaminy C, czyli szkorbut. A teraz uwaga, smaczek z historii – szarawy rąbek na dziąsłach może wskazywać na chroniczne zatrucie metalami ciężkimi, na przykład ołowiem.

Vojtěch: Wow. I dlatego lekarze każą nam wystawiać język, prawda? Co wszystko można z niego wyczytać?

Tereza: Dokładnie dlatego! Język to absolutnie świetny wskaźnik. Na przykład suchy, obłożony język to wyraźny znak odwodnienia. Od razu wiemy, że pacjent potrzebuje uzupełnić płyny.

Vojtěch: A co z tymi znanymi kolorami? Malinkowy język i tak dalej?

Tereza: Tak! Malinkowy język jest typowy dla szkarlatyny. Natomiast wygładzony, czerwony i błyszczący język – nazywamy go zapaleniem języka Huntera – widzimy przy anemii złośliwej, czyli niedoborze witaminy B12.

Vojtěch: Czyli język to właściwie taka tablica wyników ciała.

Tereza: W zasadzie tak. I obserwujemy też ruch. Przy udarze mózgu język, gdy jest wystawiany, skręca się w stronę dotkniętej części ciała. To dla nas natychmiastowy i wyraźny objaw neurologiczny.

Vojtěch: Dobrze, a co z resztą? Zęby, podniebienie, migdałki?

Tereza: W skrócie – przy zębach interesuje nas, czy nie są zepsute lub z defektami, ponieważ to może być źródło infekcji dla całego ciała. Podniebienie miękkie z kolei może być żółtawe w początkowej fazie żółtaczki.

Vojtěch: A migdałki? U dzieci bywają przecież ciągle powiększone...

Tereza: Dokładnie. U dorosłych powinny być raczej schowane. Jeśli są powiększone, zaczerwienione i z nalotami, to jest ewidentna angina. A jeśli jeden migdałek jest wyraźnie większy, może to sygnalizować coś poważniejszego, na przykład ropień albo nowotwór.

Vojtěch: Człowiek by nie pomyślał, ile informacji kryje się w zwykłym spojrzeniu do gardła. To właściwie taki mały kryminał. A skoro już jesteśmy przy badaniu głowy, co nam zdradzą na przykład małżowiny uszne?

Vojtěch: No dobrze, a więc jesteśmy przy naszym ostatnim temacie na dziś... badanie laryngologiczne. Zaczniemy od ucha?

Tereza: Jasne! Ciekawostką jest, że każda małżowina uszna ma absolutnie unikalny kształt, tak samo jak odcisk palca.

Vojtěch: Więc odblokowywać telefonu uchem chyba tak szybko nie będziemy.

Tereza: Raczej nie. Normalny wynik oznacza, że zewnętrzny przewód słuchowy jest bez wydzieliny, a ucisk na ten mały chrzęstny wyrostek, koziołek, nie boli. Ani opukiwanie za uchem.

Vojtěch: A co jeśli boli?

Tereza: Bolesność zazwyczaj oznacza stan zapalny. Innymi sygnałami ostrzegawczymi są na przykład żółtawe guzki, tak zwane tofy dnowe, albo wydzielina. Krwawienie jest wtedy zazwyczaj po jakimś urazie.

Vojtěch: Dobrze, to ma sens. A jak jest z badaniem szyi?

Tereza: Tam używamy oglądania, palpacji i osłuchiwania. Zaczniemy od oglądania. Kształt szyi powinien odpowiadać ogólnej budowie ciała. U szczupłych osób mogą być bardziej widoczne doły nadobojczykowe.

Vojtěch: A jest jeszcze coś, co możemy zobaczyć?

Tereza: Oczywiście. Widoczne tętno tętnic szyjnych. U szczupłych osób przy wysiłku to normalne, ale może to być też oznaka nadciśnienia lub innych chorób.

Vojtěch: Super. Tym samym jesteśmy właściwie na końcu dzisiejszego odcinka. Omówiliśmy naprawdę wiele, od głowy aż po szyję.

Tereza: Dokładnie tak. Mam nadzieję, że to pomoże naszym słuchaczom lepiej się w tym wszystkim zorientować. Najważniejsze jest zwracanie uwagi na odchylenia od normy.

Vojtěch: To świetne podsumowanie. Bardzo ci dziękuję, Terezo. A wam wszystkim dziękujemy za wysłuchanie Studyfi Podcastu. Trzymajcie się!

Tereza: Do usłyszenia!