Streszczenie Zmiany fizjologiczne i patologiczne oka

## Wstęp Badanie oka i struktur ocznych jest podstawową częścią badania klinicznego pacjenta. Celem jest wykrycie zmian patologicznych w brwiach, powiekach, gałkach ocznych, spojówkach i twardówkach, które mogą wskazywać na choroby miejscowe, jak i układowe. Niniejszy materiał omawia poszczególne części i opisuje, jakie są prawidłowe wyniki badania oraz jakie patologie mogą oznaczać. > Definicja: Badanie struktur ocznych oznacza systematyczną ocenę anatomicznych części oka — brwi, powiek, gałek ocznych, spojówek, szpary powiekowej i twardówek — w celu wykrycia nieprawidłowości lub objawów chorób układowych. ## Brwi ### Prawidłowy obraz - Brwi powinny być symetryczne i proporcjonalne do twarzy. ### Nieprawidłowości - Asymetria: może być wrodzona lub wiązać się z zaburzeniem unerwienia górnej gałęzi nerwu VII (pacjent nie marszczy czoła, nie unosi brwi). - Przerzedzenie skroniowe: typowe dla niedoczynności tarczycy. - Nadmierne owłosienie: u kobiet w przebiegu hirsutyzmu. - Zgrubiałe łuki brwiowe: typowe dla akromegalii. > Definicja: Hirsutyzm to nadmierny wzrost owłosienia typu męskiego u kobiet, często uwarunkowany hormonalnie. ## Powieki ### Prawidłowy obraz - Powieki gładkie, bez wyraźnych obrzęków czy blizn, górna powieka lekko zakrywa górną część tęczówki w spoczynku. ### Zmiany patologiczne i przyczyny - Obrzęki (przesiąkanie płynem surowiczym): - Obustronne: kłębuszkowe zapalenie nerek, niedoczynność tarczycy. - Jednostronne: gradówka (przewlekłe zapalenie gruczołu Meiboma), jęczmień (ostry ropień gruczołu łojowego). - Krwiak okularowy: krwawienie pod skórą powiek; należy brać pod uwagę złamanie podstawy czaszki w przypadku urazu. - Ptoza (opadnięcie powieki): asymetria może wskazywać na zaburzenie neurologiczne, np. zespół Claude'a-Bernarda-Hornera. > Definicja: Gradówka to przewlekłe zapalenie gruczołu Meiboma, prowadzące do powstania twardego, niebolesnego guzka na powiece; natomiast jęczmień to ostry, bolesny ropień. ### Przykład praktyczny - Pacjent z jednostronnie obrzękniętą powieką i bólem po przebudzeniu: podejrzenie jęczmienia; leczenie: miejscowe ciepłe okłady i ewentualnie maść z antybiotykiem. ## Gałki oczne (bulbi oculi) ### Stan prawidłowy - Gałki oczne są położone centralnie i symetrycznie. ### Stany patologiczne - Wytrzeszcz (egzoftalmus): uwypuklenie gałek ocznych. Może być obustronny w przebiegu tyreotoksykozy (obrzęk pozagałkowy i retrakcja powiek) lub jednostronny w przypadku guzów lub stanów zapalnych pozagałkowych, zakrzepicy zatoki żylnej. - Zapadnięcie gałki ocznej (enoftalmus): cofnięcie gałki ocznej do tyłu, często jednostronne (np. po złamaniu oczodołu, atrofii tkanki tłuszczowej). - Zaburzenia ruchomości gałek ocznych: - Zez zbieżny (strabismus convergens): gałki oczne skierowane do wewnątrz. - Zez rozbieżny (strabismus divergens): gałki oczne skierowane na zewnątrz. - Oczopląs (nystagmus): szybkie, rytmiczne, mimowolne ruchy gałek ocznych; poziomy, pionowy lub rotacyjny, typowo w zaburzeniach przedsionkowych. - Objaw Moebiusa: rozbieżność gałek ocznych przy patrzeniu z bliska na tle osłabienia mięśni (np. w przebiegu tyreotoksykozy). > Definicja: Wytrzeszcz to nieprawidłowe uwypuklenie gałki ocznej poza poziom oczodołu, najczęściej spowodowane zwiększeniem objętości tkanek pozagałkowych. ### Tabela: Wytrzeszcz a Zapadnięcie gałki ocznej | Cecha | Wytrzeszcz | Zapadnięcie gałki ocznej | |---|---:|---:| | Kierunek przemieszczenia gałki ocznej | Do przodu i na zewnątrz | Do tyłu (do oczodołu) | | Częste przyczyny | Tyreotoksykoza, guz, stan zapalny | Złamanie oczodołu, utrata objętości tkanki tłuszczowej | | Objawy towarzyszące | Chemoza, retrakcja powiek | Ptoza, asymetria szpary powiekowej | ## Spojówki ### Prawidłowy obraz - Spojówki różowe, bez wyraźnego zaczerwienienia lub krwawienia. ### Nieprawidłowości - Bladość spojówek: objaw anemii. - Przekrwienie: zapalenie spojówek (zapalenie spojówki). - Wylew podspojówkowy: krwawienie między spojówką a twardówką, może wy