Streszczenie Zespół złego wchłaniania: Fizjologia i Patologia

## Wstęp Zespoły złego wchłaniania to grupa stanów, w których dochodzi do zaburzenia wchłaniania składników odżywczych w jelicie cienkim. Prowadzi to do biegunek, utraty masy ciała, niedoborów witamin i minerałów oraz innych konsekwencji ogólnoustrojowych. Niniejszy materiał wyjaśni przyczyny, mechanizmy, objawy kliniczne oraz konkretne schorzenia związane ze złym wchłanianiem. > Definicja: Zespół złego wchłaniania = zaburzenie wchłaniania składników odżywczych w przewodzie pokarmowym, prowadzące do niedoboru energii, makro- i mikroskładników odżywczych. ## Podstawowy podział malabsorpcji Wyróżniamy trzy główne fazy zaburzeń wchłaniania: 1. Zaburzenia fazy luminalnej (niedostateczne trawienie) 2. Zaburzenia fazy transportowej (upośledzony transport przez enterocyt lub drogą krwi/limfy) 3. Zaburzenia fazy resorpcji (zaburzenie enterocytów i rąbka szczoteczkowego) ### Absolutna vs. względna malabsorpcja - **Absolutna**: brak powierzchni do wchłaniania składników odżywczych (np. po resekcjach jelita cienkiego). Zazwyczaj objawia się znaczną malabsorpcją. - **Względna**: niedobór czasu na wchłanianie (szybki pasaż jelitowy, zmniejszony kontakt z sokami trawiennymi). Często towarzyszy jej maldigescja. > Definicja: Malabsorpcja absolutna = utrata lub redukcja powierzchni absorpcyjnej; Malabsorpcja względna = niedostateczny czas lub kontakt do absorpcji. ## Zaburzenia fazy transportu ### Zaburzenia krążenia krwi - Zaburzenie transportu składników odżywczych przez krążenie wrotne prowadzi do złego wchłaniania. - Przyczyny miejscowe: zapalenia naczyń, zakrzepice, zatory. - Przyczyny uogólnione: niewydolność serca, nadciśnienie wrotne. ### Niedrożność układu limfatycznego - Upośledzone wchłanianie chylomikronów i lipoprotein → zwiększone ciśnienie w naczyniach włosowatych kosmków jelitowych i zablokowanie przepływu limfy. - Konsekwencją jest przede wszystkim **złe wchłanianie tłuszczów**. - Przyczyny: nabyte (nowotwory, infekcje takie jak gruźlica, choroba Whipple'a), rzadko wady wrodzone. ## Obraz kliniczny zespołów złego wchłaniania Dwa główne typy objawów: A. Objawy ze strony przewodu pokarmowego – konsekwencje niewchłoniętych składników odżywczych działających bezpośrednio w świetle jelita cienkiego - biegunka, wzdęcia, steatorrhoea (tłuste, cuchnące stolce), skurcze B. Objawy niedoborowe – objawy ogólnoustrojowe wynikające z niedoboru składników odżywczych (niedożywienie) - utrata masy ciała, osłabienie mięśni, anemia, osteoporoza, zmiany skórne, neuropatia > Definicja: Objawy niedoborowe = objawy spowodowane niedoborem specyficznych składników odżywczych lub energii. ## Wybrane stany złego wchłaniania ### Hipersekrecja żołądkowa - Etiologia: hipergastrynemia (np. zespół Zollingera-Ellisona, gastrinoma). - Patogeneza: spadek pH w jelicie cienkim → inaktywacja enzymów trzustkowych → niedobór funkcjonalnych enzymów trzustkowych → zaburzenia trawienia. Niskie pH uszkadza również błonę śluzową i prowadzi do wrzodów trawiennych. - Objawy towarzyszące: nudności, wymioty, bóle, krwawienie z przewodu pokarmowego. ### Small Intestinal Bacterial Overgrowth (SIBO) - Definicja: patologiczny przerost bakteryjny w jelicie cienkim. - Etiologia: zastój treści jelitowej (zaburzenia czynnościowe lub anatomiczne), kontaminacja. - Patogeneza: - Wzrost enzymów bakteryjnych → przedwczesna i nadmierna dekonjugacja kwasów żółciowych → niedostateczna emulgacja tłuszczów → zaburzenia trawienia (tłuszcze nie są dobrze wchłaniane). - Bakterie zużywają substraty (białka, węglowodany, witaminy), zmniejszając ich dostępność dla gospodarza. - Powiązanie: zespół jelita drażliwego może współistnieć z SIBO. ### Niedobory disacharydaz (zwłaszcza laktazy) - Etiologia: wrodzone zmiany genetyczne lub nabyte uszkodzenie rąbka szczoteczkowego (zespół poenteropatyczny, celiakia, stany zapalne jelit). - Patogeneza: niedostateczny rozkład disacharydów do monosacharydów → zaburzenia trawienia, fermentacja w jelicie → wzdęcia, biegunki. - Powiązanie: celiak