Streszczenie Szok i jego stany

## Wprowadzenie Wstrząs to nagły, zagrażający życiu stan zaburzenia perfuzji tkankowej, prowadzący do niedotlenienia narządowego. Nieleczony wcześnie i adekwatnie, wstrząs kończy się śmiercią. Niniejszy materiał podsumowuje przyczyny, stopnie, obraz kliniczny, leczenie oraz praktyczne procedury pierwszej pomocy. > **Definicja:** Wstrząs = nagłe, zagrażające życiu zaburzenie perfuzji narządowej z następczym niedotlenieniem narządowym. ## Podstawowy podział wstrząsu ze względu na przyczynę Poniżej przedstawiono cztery podstawowe typy wstrząsu: | Typ wstrząsu | Główny mechanizm | Przykłady | Kluczowe leczenie | |---|---:|---|---| | Hipowolemiczny | Utrata objętości krwi/płynów | krwotoczny, odwodnienie, oparzeniowy | zatrzymanie krwawienia, resuscytacja płynowa, preparaty krwiopochodne | | Dystrybucyjny | Zaburzenie dystrybucji krwi (rozszerzenie naczyń lub ↑ przepuszczalności) | septyczny, anafilaktyczny, pourazowy, neurogenny | usunięcie źródła infekcji/alergenu, antybiotyki, adrenalina, płyny, wazopresory | | Obturacyjny / dystrybucyjny | Mechaniczna przeszkoda w powrocie lub pompowaniu krwi | tamponada, zaciskające zapalenie osierdzia, zatorowość płucna, nadciśnienie płucne | usunięcie przeszkody (perikardiocenteza, tromboliza), chirurgiczne usunięcie osierdzia | | Kardiogenny | Niewydolność serca jako pompy | (bez wymieniania zawału serca z powodu pominięcia tematu) zapalenie mięśnia sercowego, dysfunkcja serca | wsparcie funkcji serca, korekta rytmu, wsparcie mechaniczne | ## Stadia wstrząsu ### A. Faza kompensacyjna (odwracalna) - Mechanizmy obronne → centralizacja krążenia - Objawy: tętno 100–120/min, ciśnienie tętnicze >100 mmHg, sucha skóra, skąpomocz ### B. Faza dekompensacyjna (wstrząs rozwinięty) - Wyczerpanie mechanizmów kompensacyjnych, metabolizm beztlenowy, zaburzenia mikrokrążenia - Objawy: tętno 120–140/min, ciśnienie tętnicze <100 mmHg, zimne akra, potliwość, skąpomocz → bezmocz ### C. Faza nieodwracalna - Niewydolność wielonarządowa, nieodwracalne uszkodzenie. Tętno niewyczuwalne, ciśnienie tętnicze niemierzalne, zaburzenia świadomości > **Definicja:** Wstrząs nieodwracalny = zaawansowana niewydolność mechanizmów regulacyjnych prowadząca do nieodwracalnego uszkodzenia narządów. ## Patofizjologiczny wpływ na narządy - Wątroba: upośledzony metabolizm toksycznych metabolitów → akumulacja toksyn - Nerki: skąpomocz aż do bezmoczu, ostra martwica kanalików nerkowych → niewydolność nerek - Płuca: „płuco wstrząsowe” → ARDS (niewydolność oddechowa) - Serce: zaburzenia rytmu, postępująca niewydolność - Długoterminowo: MODS (niewydolność wielonarządowa) ## Objawy kliniczne (wczesne symptomy i podstawowe oznaki) - Etiologia: (masywny krwotok, odwodnienie, infekcja, alergia, uraz układu nerwowego) - Objawy: hipotensja, tachykardia, skąpomocz, zimna, wilgotna skóra, wydłużony czas powrotu kapilarnego (>2 s), zaburzenia świadomości (niepokój, splątanie) - Laboratoryjnie: kwasica metaboliczna, podwyższony poziom mleczanów Ciekawostka: Czy wiesz, że pierwsze widoczne oznaki rozwijającego się wstrząsu to często „marmurkowa” skóra i zimne akra, jeszcze przed znaczącym spadkiem ciśnienia krwi? ## Leczenie wstrząsu – ogólne podejście 1. Leczenie przyczynowe w zależności od typu wstrząsu (usunięcie przyczyny) - Hipowolemia: zatrzymanie krwawienia, resuscytacja płynowa, preparaty krwiopochodne - Obturacja (tamponada, zatorowość): pilne usunięcie przeszkody (perikardiocenteza, tromboliza) - Wstrząs septyczny: leczenie źródła zakażenia, wczesna antybiotykoterapia, kontrola ogniska zakażenia - Wstrząs anafilaktyczny: adrenalina, leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy 2. Terapia wspomagająca - Tlenoterapia (dostarczanie O₂), wentylacja (NHF, NIV, inwazyjnie), ECMO - Resuscytacja płynowa (koloidy/krystaloidy) oraz preparaty krwiopochodne - Wazopresory w przypadku utrzymującej się hipotensji - Dializa w niewydolności nerek, antykoagulacja według wskazań > **Praktyczna wskazówka:** Preferuje się podaw