Podcast o Psychologia percepcji sztuki

Přepis

Matěj: Wyobraźcie sobie studentkę, na przykład Anię. Stoi w galerii sztuki nowoczesnej i patrzy na ogromne płótno pełne kolorowych plam i linii. W głowie kołacze jej się jedna myśl: „Co ja mam w tym niby widzieć?”

Kristýna: I właśnie to pytanie jest kluczowe, Mateuszu. Słuchacie Studyfi Podcast. Niepewność Ani to jest dokładnie to, z czym sztuka pracuje. To nie jest błąd, to jest zamierzone.

Matěj: Zamierzone? Czyli artysta chce, żebym był zdezorientowany?

Kristýna: Nie do końca. Chodzi o różnicę między zwykłym przedstawieniem a obrazem artystycznym. Zwykły obraz, na przykład zdjęcie w paszporcie, ma ci dać jasną informację. Kim jesteś. Koniec kropka.

Matěj: Jasne, tam nie ma żadnej wielkiej zagadki.

Kristýna: Dokładnie. Ale obraz artystyczny jest definiowany przez swoją niejasność, swoją ambiwalencję. To nie jest opis świata. To jest zaproszenie dla widza, żeby stał się współtwórcą znaczenia.

Matěj: Współtwórcą? Czyli to dzieło w galerii jest właściwie... niedokończone?

Kristýna: Dokładnie tak! To jest tylko potencjał. Prawdziwym dziełem sztuki staje się dopiero w momencie, kiedy ty, widzu, w swoim umyśle „odtworzysz” je na nowo – re-kreujesz.

Matěj: I w to wkładam swoje wspomnienia, doświadczenia…

Kristýna: Tak! Wnosisz w nie cały swój świat. Dzieło sztuki to dialog. Dlatego Rembrandt przemawia do ludzi nawet po setkach lat – każdy znajduje w nim kawałek siebie.

Matěj: Dobra, a jak ten proces przebiega w naszej głowie? Czy to tylko „podoba mi się/nie podoba mi się”?

Kristýna: Wcale nie, to jest dużo bardziej złożone. Ma to kilka faz. Pierwsza jest sensoryczna – mózg przetwarza kolory, kształty, światło. Czysta biologia.

Matěj: Czyli po prostu patrzę, co tam jest.

Kristýna: Potem przychodzi faza emocjonalna i cielesna. Zanim jeszcze o tym pomyślisz, czujesz napięcie, lekkość, ciężar… Obraz wywołuje w tobie fizyczne odczucie.

Matěj: Ciekawe. A co potem?

Kristýna: Potem następuje faza kognitywna. Mózg tworzy hipotezy. „Ta postać wygląda smutno.” A na koniec faza integracyjna, gdzie aktywnie uzupełniasz puste miejsca. Artysta nie namalował twarzy? Ty ją sobie domyślisz. A za to „rozwiązanie zagadki” twój mózg dostaje małą nagrodę.

Matěj: Czyli mój mózg się cieszy, że skończył pracę za artystę? Teraz już rozumiem, dlaczego w galeriach podoba mi się bardziej niż przy odrabianiu lekcji.