Streszczenie Podstawowe słownictwo łacińsko-polskie

## Wstęp Krótka i praktyczna ściąga z podstaw łacińskiego słownictwa oraz najważniejszych elementów gramatyki. Materiał jest przeznaczony dla samodzielnej nauki: zawiera słówka, wyjaśnienia konstrukcji przyimkowych, przykłady zdań i wskazówki zapamiętywania. > Definicja: Łacina to język o bogatej fleksji, w którym znaczenie zależy często od końcówek wyrazów i przyimków rządzących określonymi przypadkami. ## Jak korzystać z tego materiału - Pracuj partiami: najpierw słownictwo podstawowe, potem konstrukcje z przyimkami. - Twórz własne zdania z użyciem nowych słówek. - Utrwalaj formy przez odmianę rzeczowników i przymiotników oraz koniugację czasowników. ## Słownictwo podstawowe (wybrane) Poniżej lista wybranych wyrazów z rodzajami i tłumaczeniem. Ucz się słów w parach (np. żywotne/nieżywotne, czasowniki/podrzędne rzeczowniki). - ab + Abl. = od; (w zdaniu ze stroną bierną) = przez (o wykonawcy czynności) - ad + Acc. = przy, obok / do, na, ku (ruch) - aliquando = kiedyś, pewnego razu - altus –a –um = wysoki - amicus –i m. = przyjaciel, amica –ae f. = przyjaciółka - amo –are = kochać, amor –oris m. = miłość - animal –alis n. = istota żywa, zwierzę - antiquus –a –um = dawny, starożytny - aqua –ae f. = woda - ars, artis f. = sztuka - avis –is f. = ptak - bellum –i n. = wojna - bene = dobrze - bonus –a –um = dobry - canis –is m./f. = pies / suka - caput –pitis n. = głowa - corpus –poris n. = ciało - deus –i m. = bóg, dea –ae f. = bogini - dico –ere = mówić, dare = dawać - dormio –ire = spać - ecce = oto, to jest - ego = ja, et = i - ex + Abl. = z (czegoś) - familia –ae f. = rodzina - felis –is f./m. = kot - femina –ae f. = kobieta - filius –ii m. = syn, filia –ae f. = córka - frater –tris m. = brat, soror –oris f. = siostra - habeo –ere = mieć - homo –minis m. = człowiek - iam = już - in + Abl. = w, na (stacjonarnie); in + Acc. = do, na (ruch) - insula –ae f. = wyspa - laudo –are = chwalić, lego –ere = czytać - liber –bri m. = książka; liber –era –erum = wolny - longus –a –um = długi - magnus –a –um = duży - malus –a –um = zły - mater –tris f. = matka, pater –tris m. = ojciec - meus –a –um = mój, tuus = twój, noster = nasz, vester = wasz - mors, mortis f. = śmierć - multi –ae –a = liczni, pauci –ae –a = nieliczni - nemo = nikt - non = nie - novus –a –um = nowy - nunc = teraz - omnis –e = każdy, wszyscy - opus –peris n. = dzieło - panis –is m. = chleb - pars, partis f. = część - parvus –a –um = mały - possum, posse = móc - post (+ Acc.) = za, po - quando = kiedy - quia = ponieważ, sed = ale - semper = zawsze - si = jeśli, sicut = tak jak - sine + Abl. = bez - solum = tylko - statua –ae f. = posąg - totus –a –um = cały - unus –a –um = jeden - venio –ire = przychodzić - verbum –i n. = słowo - video –ere = widzieć - vir, viri m. = mężczyzna - vita –ae f. = życie - volo, velle = chcieć > Definicja: Ablativus (Abl.) i Accusativus (Acc.) to przypadki; wiele przyimków rządzi jednym z nich i zmienia znaczenie wyrażenia. ## Przyimki i przypadki — porównanie | Przyimek | Rządany przypadek | Znaczenie przykładowe | |---|---:|---| | ab + Abl. | Ablativus | od, przez (w stronie biernej) | | ex + Abl. | Ablativus | z (czegoś) | | cum + Abl. | Ablativus | z (kimś/czymś) | | de + Abl. | Ablativus | o, z (tematu) | | in + Abl. | Ablativus | w, na (gdzie?) | | in + Acc. | Accusativus | do, na (dokąd?) | | ad + Acc. | Accusativus | do, przy, ku | | sine + Abl. | Ablativus | bez | | post + Acc. | Accusativus | za (miejsce), po (czas) | > Definicja: Rządany przypadek mówi, którą formę rzeczownika lub zaimka należy użyć po przyimku. ## Odmiana: krótki przegląd (intuicyjnie) - Rzeczowniki mają rodzaj (m., f., n.) i deklinacje. Końcówki zmieniają funkcję w zdaniu. - Przymiotniki zgadzają się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku. - Czasowniki odmieniają się przez osoby, liczby, czasy i tryby. Przykład prostego zdania i analiza: - Zdanie: "Puella aquam portat." (Dziewczyna niesie wodę.) - puella (Nominativus) = podmiot - aquam (Accusativ