TL;DR Otrzewna to błona surowicza wyściełająca jamę brzuszną i miedniczną, składająca się z części ściennej i trzewnej, które razem tworzą jamę otrzewnową. Jama ta chroni narządy i zawiera krezki, które je unieruchamiają oraz prowadzą do nich naczynia krwionośne i nerwy. Rozróżniamy narządy wewnątrzotrzewnowe, które są całkowicie pokryte otrzewną, oraz wtórnie zaotrzewnowe, które przemieściły się do przestrzeni zaotrzewnowej. Kluczowymi strukturami są sieci i różne przestrzenie.
Otrzewna: Podstawowa Anatomia i Znaczenie
Otrzewna (Peritoneum) to błyszcząca błona surowicza, która wyścieła jamę brzuszną i część jamy miednicy. Jej główną funkcją jest izolacja i ochrona narządów, które się w niej znajdują. Za pomocą swoich dwóch blaszek tworzy ważną przestrzeń, znaną jako jama otrzewnowa. Blaszki te nazywane są otrzewną ścienną i otrzewną trzewną. Otrzewna ścienna (Peritoneum parietale) pokrywa ściany jamy brzusznej. Otrzewna trzewna (Peritoneum viscerale) natomiast otacza poszczególne narządy wewnątrz. Na przejściu między tymi dwiema blaszkami często tworzą się krezki (np. Mesenterium). Krezki te nie tylko unieruchamiają narządy w ich prawidłowej pozycji, ale także stanowią drogę dla naczyń krwionośnych i nerwów prowadzących do danego narządu.
Podstawowe Części Otrzewnej dla Matury
Dla lepszego zrozumienia anatomii otrzewnej przypomnijmy sobie jej główne składniki:
- Peritoneum parietale: Otrzewna ścienna pokrywająca ściany jamy.
- Peritoneum viscerale: Otrzewna trzewna otaczająca narządy.
- Cavitas peritonealis: Jama otrzewnowa, przestrzeń między blaszkami.
- Mesenterium: Krezka otrzewnowa do unieruchamiania narządów.
- Radix mesenterii: Korzeń krezki na tylnej ścianie jamy brzusznej.
Narządy Wewnątrzotrzewnowe i Ich Krezki: Szczegółowa Analiza
Narządy wewnątrzotrzewnowe to te, które są całkowicie lub prawie całkowicie pokryte otrzewną trzewną i są zawieszone na krezkach otrzewnowych. Jama otrzewnowa dzieli się na kilka części.
Pars supramesocolica cavitatis peritonealis (Część nadokrężnicza)
Ta część znajduje się powyżej okrężnicy poprzecznej. Tutaj znajdziemy następujące narządy i ich specyficzne krezki/więzadła:
- Gaster (Żołądek): lig. gastrophrenicum, lig. gastrosplenicum, lig. gastrocolicum, lig. hepatogastricum.
- Oesophagus (Przełyk): lig. hepatooesophageale.
- Splen (Śledziona): lig. phrenicosplenicum.
- Hepar et vesica biliaris (Wątroba i pęcherzyk żółciowy): lig. falciforme hepatis, ligg. coronaria et triangularia, lig. hepatorenale.
- Pancreas (Trzustka): tylko część ogona (cauda pancreatis).
- Duodenum (Dwunastnica): tylko ampulla duodeni, lig. hepatoduodenale, lig. duodenorenale.
Pars inframesocolica cavitatis peritonealis (Część podokrężnicza)
Ta część leży poniżej okrężnicy poprzecznej i obejmuje następujące narządy z ich krezkami:
- Jejunum et Ileum (Jelito czcze i kręte): mesenterium.
- Caecum et appendix vermiformis (Jelito ślepe i wyrostek robaczkowy): mesocaecum et mesoappendix.
- Colon transversum (Okrężnica poprzeczna): mesocolon transversum.
- Colon sigmoideum (Okrężnica esowata): mesosigmoideum.
- Rectum (Odbytnica): tylko górna jedna trzecia, mesorectum.
Cavitas peritonealis pelvis (Jama otrzewnowa miednicy)
W obszarze miednicy u kobiet znajdziemy następujące narządy z krezkami otrzewnowymi:
- Uterus et tuba uterina (Macica i jajowód): mesometrium et mesosalpinx.
- Ovarium (Jajnik): mesovarium.
Narządy Wtórnie Zaotrzewnowe i Ich Powstawanie: Charakterystyka
Wtórnie zaotrzewnowe narządy to fascynująca grupa. Pierwotnie powstały wewnątrzotrzewnowo, czyli wewnątrz jamy otrzewnowej. Jednak podczas rozwoju embrionalnego utraciły swoją krezkę otrzewnową i zostały "wepchnięte" do przestrzeni zaotrzewnowej, czyli przestrzeni za otrzewną. Narządy te są pokryte otrzewną tylko częściowo, zazwyczaj tylko od strony przedniej. Czasami nazywa się je również narządami mezoperitonealnymi. Do narządów wtórnie zaotrzewnowych należą:
- Colon ascendens et colon descendens (Okrężnica wstępująca i zstępująca): Te części jelita grubego są pokryte otrzewną tylko w połowie.
- Pancreas (Trzustka): Cała trzustka, z wyjątkiem części jej ogona (cauda pancreatis), który pozostaje wewnątrzotrzewnowy.
- Duodenum (Dwunastnica): Większość dwunastnicy, z wyjątkiem ampulla duodeni, która zachowuje położenie wewnątrzotrzewnowe.
Fiszki
Dotknij, aby odwrócić · Przesuń, aby nawigować
Podstawowe Struktury i Przedziały Jamy Otrzewnowej: Szczegółowy Przegląd
Jama otrzewnowa nie jest prostą przestrzenią. Zawiera kilka kluczowych struktur i przedziałów, które są ważne dla jej funkcji i orientacji w jamie brzusznej.
- Omentum majus (Sieć większa): Jest to podwojenie otrzewnej, które odchodzi od żołądka i okrężnicy poprzecznej. Swobodnie zwisa przed jelitem cienkim jak "zasłona", chroni narządy i pełni ważną funkcję immunologiczną.
- Omentum minus (Sieć mniejsza): To podwojenie otrzewnej znajduje się między wątrobą a przełykiem, żołądkiem i dwunastnicą. Tworzy połączenie między tymi narządami.
- Ligamentum hepatoduodenale: Jest to ważna część sieci mniejszej. W jej obrębie przebiegają kluczowe naczynia i przewody żółciowe: v. portae (żyła wrotna), a. hepatica propria (tętnica wątrobowa właściwa) i ductus choledochus (przewód żółciowy wspólny).
- Bursa omentalis: Ta przestrzeń znajduje się za żołądkiem, konkretnie w pars supramesocolica. Jest to ważna jama dla dostępu chirurgicznego.
- Radix mesocoli transversi (Korzeń krezki okrężnicy poprzecznej): Ta linia przyczepu dzieli jamę otrzewnową na dwie główne części: pars supramesocolica (część nadokrężnicza) i pars inframesocolica (część podokrężnicza).
- Radix mesenterii (Korzeń krezki jelita cienkiego): Jest to przyczep krezki dla jejunum i ileum (jelita czczego i krętego), który biegnie skośnie przez tylną ścianę jamy brzusznej.
- Prawe pole zrostowe: Jest to prawa, zamknięta część w pars inframesocolica.
- Lewe pole zrostowe: Lewa część w pars inframesocolica, która komunikuje się z jamą otrzewnową w miednicy.
- Excavatio rectouterina Douglasi (Zatoka Douglasa) / Excavatio rectovesicalis Prousti (Zatoka Prousta): Stanowią najniższe miejsca w jamie otrzewnowej. Zatoka Douglasa znajduje się u kobiety (między odbytnicą a macicą), natomiast Zatoka Prousta u mężczyzny (między odbytnicą a pęcherzem moczowym). Przestrzenie te są klinicznie ważne ze względu na gromadzenie się płynów.
Często Zadawane Pytania o Otrzewnej (FAQ)
Co to jest otrzewna i jakie są jej główne części?
Otrzewna (Peritoneum) to błyszcząca błona surowicza wyściełająca jamę brzuszną i miedniczną. Składa się z części ściennej (peritoneum parietale) i trzewnej (peritoneum viscerale), które ograniczają jamę otrzewnową (cavitas peritonealis).
Jaka jest różnica między narządami wewnątrzotrzewnowymi a wtórnie zaotrzewnowymi?
Narządy wewnątrzotrzewnowe są całkowicie pokryte otrzewną i mają własne krezki (np. żołądek, jelito czcze). Narządy wtórnie zaotrzewnowe pierwotnie powstały wewnątrzotrzewnowo, ale podczas rozwoju utraciły krezki i przemieściły się do przestrzeni za otrzewną, więc są pokryte tylko częściowo (np. okrężnica wstępująca, większość trzustki).
Które narządy należą do wewnątrzotrzewnowych w części nadokrężniczej?
W części nadokrężniczej otrzewnej znajdziemy narządy wewnątrzotrzewnowe, takie jak żołądek, przełyk, śledziona, wątroba i pęcherzyk żółciowy, część ogona trzustki oraz opuszkę dwunastnicy, każdy z własnymi krezkami/więzadłami.
Co to jest sieć większa i mniejsza?
Sieć większa (Omentum majus) to podwojenie otrzewnej, które zwisa od żołądka i okrężnicy poprzecznej przed jelitem cienkim. Sieć mniejsza (Omentum minus) to mniejsze podwojenie między wątrobą, przełykiem, żołądkiem i dwunastnicą, zawierające między innymi ligamentum hepatoduodenale.
Dlaczego Zatoka Douglasa i Zatoka Prousta są klinicznie ważne?
Zatoka Douglasa (Excavatio rectouterina Douglasi u kobiet) i Zatoka Prousta (Excavatio rectovesicalis Prousti u mężczyzn) to najniższe miejsca w jamie otrzewnowej. Są klinicznie ważne, ponieważ może się w nich gromadzić wolny płyn (np. krew, ropa) podczas stanów zapalnych lub urazów brzucha.