Streszczenie Oczne patologie i objawy kliniczne

## Wstęp Okulistyka zajmuje się strukturami oka oraz strukturami okołogałkowymi, które wpływają na wzrok i ochronę oka. Niniejszy materiał obejmuje badanie oraz zmiany patologiczne powiek, gałek ocznych, spojówek i twardówki. Nie zajmujemy się źrenicą oraz odruchami ocznymi (są one omawiane w innym miejscu). > Definicja: Oftalmologia to dziedzina medycyny skupiająca się na anatomii, fizjologii i chorobach oka oraz struktur przyległych. ## Części anatomiczne i podstawowe badanie - **Brwi** – oceniamy symetrię, gęstość i przerost. - **Powieki** – obserwujemy obrzęki, zaczerwienienie, przekrwienie, położenie brzegu (ptoza, ektropion, entropion). - **Gałki oczne (globus oculi)** – pozycja (środkowa, wytrzeszcz, enoftalmia), ruchomość. - **Spojówki** – barwa (różowa, blada, zaczerwieniona), obecność chemozy, krwawienie podspojówkowe. - **Twardówki** – barwa (biała, ikteryczna, niebieskawa), przejrzystość. ## Brwi ### Co oceniamy - symetria, zdolność uniesienia - przerzedzenie lub nadmierny wzrost > Definicja: Brwi to owłosione łuki nad oczodołem, chroniące oko przed potem i światłem słonecznym. ### Możliwe patologiczne zmiany - Asymetria w przypadku wrodzonych wad twarzy lub zaburzenia unerwienia nerwu VII (pacjent nie marszczy brwi, nie unosi brwi). - Przerzedzenie brwi skroniowo w niedoczynności tarczycy. - Nadmierne owłosienie w hirsutyzmie. - Zgrubienie łuków brwiowych w akromegalii. W praktyce: w przypadku podejrzenia zaburzenia neurologicznego badamy zdolność uniesienia brwi i zmarszczenia czoła, w chorobach endokrynologicznych łączymy z innymi objawami (np. niedoczynność tarczycy). ## Powieki ### Fizjologia i typowe zmiany Powieki chronią gałkę oczną, rozprowadzają łzy i zapobiegają wysychaniu. > Definicja: Powieki to cienkie fałdy skórne pokryte błoną śluzową, zawierające gruczoły (Meiboma) oraz mięśnie umożliwiające otwieranie i zamykanie oka. ### Obrzęki powiek - Obustronnie: glomerulonefryt, niedoczynność tarczycy (obrzęk uogólniony w przebiegu retencji płynów). - Jednostronnie: gradówka (zapalenie gruczołu Meiboma), jęczmień (ropień gruczołu łojowego). Przykład praktyczny: pacjent z jednostronnym, bolesnym obrzękiem i zaczerwienieniem często ma jęczmień; w przypadku obustronnych, symetrycznych obrzęków rozważamy przyczynę nerkową lub endokrynną. ### Inne zmiany - Krwiak okularowy: krwawienie pod skórą powiek — należy pomyśleć o możliwym złamaniu podstawy czaszki. - Ptóza (opadnięcie powieki) jako część zespołu Claude'a-Bernarda-Hornera (ptóza, mioza, enoftalmia) w przypadku uszkodzenia sympatyku szyjnego. - Ektropion: wywinięcie brzegu powieki na zewnątrz — prowadzi do ekspozycji spojówki i rogowacenia. - Entropion: podwinięcie powieki do wewnątrz — podrażnienie rogówki przez rzęsy. - Kępki żółte: żółtawe płytki na powiekach, często związane z hiperlipoproteinemią. Czy wiesz, że: Kępki żółte mogą być pierwszym objawem zaburzeń metabolizmu lipidów i wskazywać na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych ## Gałki oczne ### Położenie i znaczenie Normalnie gałki oczne znajdują się w pozycji centralnej w oczodole. > Definicja: Egzofalmus to wysunięcie gałki ocznej na zewnątrz oczodołu; enoftalmus to cofnięcie gałki ocznej do środka. ### Patologie - Egzofalmus: obustronnie w tyreotoksykozie (przesiąkanie tkanki tłuszczowej pozagałkowej + retrakcja powiek); jednostronnie w przypadku guza, stanu zapalnego lub zakrzepicy zatoki jamistej. Towarzyszące objawy kliniczne: chemoza spojówki, ograniczona ruchomość. - Enoftalmus: zazwyczaj jednostronny; może być wynikiem złamania oczodołu lub atrofii ciała tłuszczowego. Praktyczne zastosowanie: W przypadku podejrzenia tyreotoksykozy obserwujemy obustronny egzofalmus oraz objawy aktywacji układu współczulnego. ## Ruchomość gałek ocznych i ruchy nieprawidłowe - Zez zbieżny: zbaczanie gałki ocznej do wewnątrz (zbieżność osi widzenia). - Zez rozbieżny: zbaczanie gałki ocznej na zewnątrz. - Nystagmus: mimowolne ruchy rytmiczne (poziome, pionowe, obrotowe) — często w przebiegu zabur