Krzywa Phillipsa: Inflacja a bezrobocie – Kompleksowy przewodnik dla studentów

TL;DR: Szybki przegląd Krzywej Phillipsa

Krzywa Phillipsa to kluczowe pojęcie w makroekonomii, które opisuje związek między inflacją a bezrobociem. W krótkim okresie wskazuje na zależność odwrotną: niższe bezrobocie wiąże się z wyższą inflacją i odwrotnie. Ten wybór jednak w długim okresie zanika, ponieważ oczekiwania ludzi dostosowują się, a gospodarka wraca do naturalnej stopy bezrobocia. Bank centralny i rząd mogą w krótkim okresie wpływać na gospodarkę, ale w długim horyzoncie ich wpływ na zmienne realne, takie jak bezrobocie, słabnie. Ważne są również szoki podażowe, które mogą przesuwać Krzywą Phillipsa i utrudniać wybór dla twórców polityki gospodarczej.

Wprowadzenie: Czym jest Krzywa Phillipsa i dlaczego jest ważna?

Inflacja i bezrobocie to dwa z najuważniej śledzonych wskaźników wyników gospodarczych. Ich suma jest czasem nazywana indeksem nędzy ekonomicznej, który ma mierzyć kondycję gospodarki. Podczas gdy w długim okresie inflacja i bezrobocie zazwyczaj nie są ze sobą powiązane – inflacja zależy od wzrostu podaży pieniądza, a bezrobocie od cech rynku pracy – w krótkim okresie jest odwrotnie.

Społeczeństwo stoi przed krótkookresowym wyborem między inflacją a bezrobociem. Politycy mogą w krótkim okresie obniżyć bezrobocie poprzez zwiększenie popytu zagregowanego, ale tylko kosztem wyższej inflacji. Z kolei ograniczenie popytu zagregowanego może obniżyć inflację, jednak kosztem tymczasowo wyższego bezrobocia. Ten rozdział szczegółowo bada tę zależność substytucyjną.

Pochodzenie Krzywej Phillipsa: Kontekst historyczny

Historia zrozumienia związku między inflacją a bezrobociem jest fascynująca. W 1958 roku brytyjski ekonomista A.W. Phillips opublikował artykuł, w którym wykazał odwrotną zależność między stopą bezrobocia a stopą inflacji (płac nominalnych) w Wielkiej Brytanii w latach 1861–1957. Stwierdził, że niskie bezrobocie często wiąże się z wysoką inflacją i odwrotnie.

Amerykańscy ekonomiści Paul Samuelson i Robert Solow dwa lata później zastosowali jego odkrycia do Stanów Zjednoczonych. Nazwali tę zależność Krzywą Phillipsa. Stwierdzili, że niskie bezrobocie jest związane z wysokim popytem zagregowanym, który podnosi płace i ceny w całej gospodarce. Dla twórców polityki gospodarczej oznaczało to możliwość wyboru między różnymi kombinacjami inflacji i bezrobocia.

Popyt zagregowany, podaż zagregowana i Krzywa Phillipsa: Związek krótkookresowy

Model popytu zagregowanego i podaży zagregowanej dostarcza prostego wyjaśnienia wyboru, który pokazuje Krzywa Phillipsa. Krzywa Phillipsa przedstawia kombinacje inflacji i bezrobocia w krótkim okresie. Przesunięcia krzywej popytu zagregowanego przesuwają gospodarkę wzdłuż krzywej krótkookresowej podaży zagregowanej.

Wyższy popyt zagregowany na towary i usługi prowadzi do wyższego produktu i ogólnego poziomu cen. Zgodnie z prawem Okuna, wyższy produkt oznacza niższą stopę bezrobocia. Ponieważ poziom cen z ubiegłego roku jest dany, wyższy poziom cen w bieżącym roku oznacza wyższą stopę inflacji. Zwiększenie popytu zagregowanego przesuwa zatem gospodarkę wzdłuż Krzywej Phillipsa do punktu niższej stopy bezrobocia i wyższej inflacji.

Polityka monetarna i fiskalna, taka jak wzrost podaży pieniądza, wydatków rządowych czy obniżenie podatków, może przesunąć krzywą popytu zagregowanego w prawo. Prowadzi to do przesunięcia gospodarki wzdłuż Krzywej Phillipsa do wyższej inflacji i niższego bezrobocia. Z kolei polityka restrykcyjna przesuwa gospodarkę w kierunku niższej inflacji i wyższego bezrobocia.

Oczekiwania a krótkookresowa Krzywa Phillipsa: Koniec stabilnego wyboru

Stabilny wybór między inflacją a bezrobociem, jak go pierwotnie opisali Phillips, Samuelson i Solow, okazał się jedynie tymczasowy. Ekonomiści Milton Friedman i Edmund Phelps w 1968 roku niezależnie od siebie twierdzili, że ta odwrotna zależność obowiązuje tylko w krótkim okresie. W długim okresie bezrobocie wróci do swojej naturalnej stopy, a ekspansywna polityka monetarna doprowadzi jedynie do wyższej inflacji.

Ich argumentacja opiera się na koncepcji inflacji oczekiwanej. Inflacja oczekiwana to zmiana ogólnego poziomu cen, której ludzie się spodziewają. W krótkim okresie inflacja oczekiwana jest dana. Zmiany w podaży pieniądza przesuwają krzywą popytu zagregowanego, a gospodarka porusza się wzdłuż danej krótkookresowej podaży zagregowanej, co prowadzi do nieoczekiwanych wahań produkcji, cen, bezrobocia i inflacji.

W długim okresie jednak oczekiwania, płace i ceny dostosowują się do każdej stopy inflacji. Rzeczywista inflacja równa się zatem inflacji oczekiwanej, a bezrobocie stabilizuje się na swojej naturalnej stopie. Friedman i Phelps wywnioskowali zatem, że długookresowa Krzywa Phillipsa jest pionowa.

Matematycznie zależność można wyrazić następująco: $$\text{stopa bezrobocia} = \frac{\text{naturalna stopa}}{\text{bezrobocia}} - a \left( \frac{\text{rzeczywista inflacja} - \text{oczekiwana inflacja}}{\text{inflacji}} \right).$$

Oznacza to, że w krótkim okresie, gdy inflacja oczekiwana jest dana, wyższa rzeczywista inflacja prowadzi do niższego bezrobocia. W długim okresie, gdy rzeczywista inflacja równa się oczekiwanej, bezrobocie wraca do swojej naturalnej stopy.

Krzywa Phillipsa w długim okresie: Hipoteza naturalnej stopy bezrobocia dla matury

Według Friedmana i Phelpsa Krzywa Phillipsa nie jest stabilnym wyborem dla twórców polityki gospodarczej. Jeśli gospodarka znajduje się w punkcie niskiego bezrobocia i niskiej inflacji (punkt A), a politycy próbują wykorzystać tę zależność do jeszcze niższego bezrobocia poprzez politykę ekspansywną, gospodarka krótkoterminowo przesunie się do punktu B (niższe bezrobocie, wyższa inflacja). Ale z czasem inflacja oczekiwana dostosuje się, a Krzywa Phillipsa przesunie się w górę, tak że gospodarka skończy w punkcie C z wyższą inflacją, ale tym samym poziomem bezrobocia co w punkcie A.

To doprowadziło do hipotezy naturalnej stopy bezrobocia: bezrobocie ostatecznie wróci do poziomu naturalnej stopy, niezależnie od stopy inflacji. Ta idea jest zgodna z klasyczną teorią neutralności pieniądza, która mówi, że wzrost podaży pieniądza wpływa tylko na zmienne nominalne (poziom cen, stopę inflacji), a nie realne (produkt, bezrobocie). Długookresowa Krzywa Phillipsa jest zatem pionowa na poziomie naturalnej stopy bezrobocia.

Naturalna stopa bezrobocia nie jest koniecznie „dobrą” stopą, ale jest to poziom, do którego gospodarka ma tendencję dążyć w długim okresie i którego polityka monetarna nie może zmienić. Z kolei mogą na nią wpływać polityki ukierunkowane na rynek pracy, takie jak:

• ustawy o płacy minimalnej,
• ustawy o negocjacjach zbiorowych,
• ubezpieczenie na wypadek bezrobocia,
• programy przekwalowania.

Poprawa funkcjonowania rynku pracy może obniżyć naturalną stopę bezrobocia, co przesunie Krzywą Phillipsa w lewo, a długookresową podaż zagregowaną w prawo, prowadząc do niższego bezrobocia i wyższego produktu.

Weryfikacja hipotezy naturalnej stopy bezrobocia: Lekcje z historii

Friedman i Phelps przedstawili swoją prognozę w 1968 roku. Dane z lat 60. pozornie potwierdzały prostą zależność Krzywej Phillipsa, gdzie rosnąca inflacja była związana ze spadającym bezrobociem. Wydawało się szalone twierdzić, że Krzywa Phillipsa załamie się, gdy tylko twórcy polityki gospodarczej spróbują jej użyć. Dokładnie tak się jednak stało.

Pod koniec lat 60. rząd USA rozpoczął politykę zwiększania popytu zagregowanego (ekspansja fiskalna z powodu wojny w Wietnamie, ekspansja monetarna Fedu). Inflacja pozostała wysoka, ale bezrobocie nie utrzymało się na niskim poziomie. Około 1970 roku prosta odwrotna zależność zaczęła się załamywać. Inflacja pozostawała wysoka, ale oczekiwania ludzi dostosowały się do rzeczywistości, a stopa bezrobocia wróciła do poziomu 5–6%, który przeważał na początku lat 60. Do 1973 roku było jasne, że Friedman i Phelps mieli rację: w długim okresie nie istnieje zamienność inflacji i bezrobocia.

Przesunięcia Krzywej Phillipsa: Rola szoków podażowych

Oprócz oczekiwań, Krzywą Phillipsa mogą przesuwać również szoki podażowe. Klasycznym przykładem są szoki naftowe w latach 70. W 1974 i 1979 roku Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OPEC) ograniczyła podaż ropy, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu jej cen. Miało to poważne konsekwencje makroekonomiczne.

Wzrost cen ropy zwiększa koszty produkcji wielu towarów i usług, co zmniejsza oferowaną ilość przy każdym poziomie cen – krzywa podaży zagregowanej przesuwa się w lewo. Poziom cen rośnie, a produkt spada, co prowadzi do zjawiska zwanego stagflacją (jednocześnie wysoka inflacja i wysokie bezrobocie).

Na Krzywej Phillipsa ten niekorzystny szok podażowy objawia się przesunięciem w prawo: dochodzi do wyższego bezrobocia i wyższej inflacji. Twórcy polityki gospodarczej stają przed trudnym pytaniem: jeśli walczą z inflacją poprzez ograniczenie popytu zagregowanego, zwiększą bezrobocie; jeśli walczą z bezrobociem poprzez zwiększenie popytu zagregowanego, zwiększą inflację. Stają więc przed gorszą zamiennością inflacji i bezrobocia.

Koszty obniżenia inflacji: Wskaźnik poświęcenia i oczekiwania racjonalne (analiza)

Kiedy bank centralny decyduje się obniżyć inflację, musi prowadzić restrykcyjną politykę monetarną. To ogranicza popyt zagregowany, zmniejsza produkcję i zwiększa bezrobocie. Gospodarka przesuwa się po krótkookresowej Krzywej Phillipsa w kierunku niższej inflacji i wyższego bezrobocia. Gdy tylko oczekiwania inflacyjne spadną, krótkookresowa Krzywa Phillipsa przesunie się w dół, a bezrobocie wróci do swojej naturalnej stopy.

Wskaźnik poświęcenia to dane statystyczne, które mierzą te koszty. Jest to liczba punktów procentowych rocznego produktu, które są tracone podczas obniżania inflacji o jeden punkt procentowy. Typowe oszacowanie wynosi 5%, co oznacza, że obniżenie inflacji o 1% kosztuje gospodarkę 5% rocznego produktu.

Dezinflacja Volckera: Przykład z praktyki

W październiku 1979 roku, w odpowiedzi na wysoką inflację (prawie 10%), prezes Fedu Paul Volcker rozpoczął politykę dezinflacji. Ta rygorystyczna polityka monetarna doprowadziła do obniżenia inflacji z 10% w latach 1981-82 do 4% w latach 1983-84. Dezinflacja Volckera odbyła się jednak kosztem wysokiego bezrobocia (około 10% w latach 1982-83) i największej recesji od Wielkiego Kryzysu.

Oczekiwania racjonalne: Czy dezinflacja może być mniej kosztowna?

Ekonomiści Robert Lucas, Thomas Sargent i Robert Barro przedstawili teorię oczekiwań racjonalnych. Według niej ludzie, prognozując przyszłość, optymalnie wykorzystują wszystkie dostępne informacje, w tym informacje o polityce rządu. Ma to głębokie konsekwencje dla Krzywej Phillipsa i kosztów dezinflacji.

Zwolennicy oczekiwań racjonalnych twierdzą, że gdyby rząd wiarygodnie zobowiązał się do polityki niskiej inflacji, ludzie natychmiast obniżyliby swoje oczekiwania inflacyjne. Krótkookresowa Krzywa Phillipsa przesunęłaby się w dół, a gospodarka osiągnęłaby niską inflację bez kosztów tymczasowo wysokiego bezrobocia. Wskaźnik poświęcenia mógłby być znacznie mniejszy, teoretycznie nawet zerowy.

Dezinflacja Volckera, choć doprowadziła do wysokiego bezrobocia, to niektórzy ekonomiści twierdzą, że koszty były niższe, niż przewidywano. Ponadto Volckerowi początkowo brakowało pełnego zaufania publicznego, co oznaczało, że oczekiwana inflacja nie spadła tak szybko, jak mogłaby. To sugeruje, że wiarygodność polityków odgrywa kluczową rolę w obniżaniu kosztów dezinflacji.

Era Greenspana: Stabilność i nowe wyzwania

Po dezinflacji Volckera (1984-1995) gospodarka USA doświadczyła stosunkowo umiarkowanych wahań inflacji i bezrobocia. Ten okres, znany jako Era Greenspana (od prezesa Fedu Alana Greenspana), rozpoczął się korzystnym szokiem podażowym w 1986 roku (rozpad OPEC i spadek ceny ropy), co doprowadziło do niższej inflacji i bezrobocia.

Fed starał się unikać błędów lat 60. i utrzymywał bezrobocie wokół naturalnej stopy (około 6%). W przypadku wzrostu inflacji Fed obniżał popyt zagregowany, co prowadziło do umiarkowanych recesji, ale stabilizowało inflację. Przyszłość zawsze niesie ze sobą niepewności, ale jedno jest jasne: ostrożna polityka dotycząca podaży pieniądza i popytu zagregowanego jest kluczowa dla zapobiegania niekontrolowanej inflacji. Jednocześnie zawsze należy liczyć się z możliwymi niekorzystnymi szokami podażowymi, które mogą ponownie skomplikować sytuację.

Podsumowanie: Kluczowe zasady Krzywej Phillipsa i inflacja a bezrobocie

Jak podsumował Milton Friedman w 1968 roku:

„Zawsze istnieje tymczasowa zamienność inflacji i bezrobocia; nie istnieje jednak trwałość zamienność. Tymczasowa zamienność nie pochodzi bezpośrednio z inflacji, ale z nieoczekiwanej inflacji, co ogólnie oznacza rosnącą stopę inflacji.”

Oto główne wnioski, co do których ekonomiści są zgodni:

• Krótkookresowa Krzywa Phillipsa: Przedstawia odwrotną zależność między inflacją a bezrobociem. Politycy mogą przesuwać gospodarkę po tej krzywej za pomocą popytu zagregowanego.
• Długookresowa Krzywa Phillipsa: Jest pionowa w punkcie naturalnej stopy bezrobocia. W długim okresie inflacja oczekiwana dostosowuje się do rzeczywistej inflacji, a zatem zamienność inflacji i bezrobocia zanika.
• Szoki podażowe: Niekorzystne szoki (np. wzrost ceny ropy) przesuwają krótkookresową Krzywą Phillipsa w prawo, co prowadzi do mniej korzystnych kombinacji inflacji i bezrobocia (stagflacja).
• Koszty dezinflacji: Obniżenie inflacji wymaga okresu wyższego bezrobocia (mierzonego wskaźnikiem poświęcenia). Wiarygodne zobowiązanie do niskiej inflacji i szybkie dostosowanie oczekiwań mogą obniżyć te koszty.

Często zadawane pytania o Krzywej Phillipsa

Dlaczego Krzywa Phillipsa obowiązuje tylko w krótkim okresie?

Krzywa Phillipsa obowiązuje w krótkim okresie, ponieważ oczekiwania ludzi dotyczące inflacji są stałe lub zmieniają się powoli. Nieoczekiwany wzrost popytu zagregowanego może tymczasowo obniżyć bezrobocie (dzięki sztywności płac i cen). W długim okresie jednak oczekiwania dostosowują się do rzeczywistej inflacji, płace i ceny w pełni się wyrównują, a gospodarka wraca do naturalnej stopy bezrobocia, przez co krótkookresowy wybór zanika.

Czym jest naturalna stopa bezrobocia i co na nią wpływa?

Naturalna stopa bezrobocia to poziom bezrobocia, do którego gospodarka ma tendencję dążyć w długim okresie, niezależnie od stopy inflacji. Nie jest ona pod wpływem polityki monetarnej. Wśród czynników, które na nią wpływają, znajdują się struktura rynku pracy, ustawy o płacy minimalnej, siła związków zawodowych, płace efektywnościowe i skuteczność poszukiwania pracy. Zmiany w tych obszarach mogą przesunąć naturalną stopę bezrobocia.

Jak szoki podażowe wpływają na Krzywą Phillipsa?

Niekorzystny szok podażowy, taki jak gwałtowny wzrost cen ropy, zwiększa koszty produkcji firm. To przesuwa krzywą krótkookresowej podaży zagregowanej w lewo, co prowadzi do wyższego poziomu cen (inflacji) i niższego produktu (wyższego bezrobocia). Na Krzywej Phillipsa objawia się to przesunięciem całej krzywej w prawo, co oznacza, że gospodarka stoi przed gorszą kombinacją inflacji i bezrobocia dla każdego danego poziomu.

Czym jest wskaźnik poświęcenia i jak można go obniżyć?

Wskaźnik poświęcenia to liczba punktów procentowych rocznego produktu, które gospodarka musi poświęcić, aby obniżyć inflację o jeden punkt procentowy. Typowo szacuje się go na 5%. Można go obniżyć poprzez szybsze dostosowanie oczekiwań inflacyjnych. Teoria oczekiwań racjonalnych sugeruje, że wiarygodne i jasno komunikowane zobowiązanie banku centralnego do dezinflacji może prowadzić do natychmiastowego obniżenia oczekiwań, a tym samym do zmniejszenia kosztów (utraconego produktu i bezrobocia) związanych z obniżeniem inflacji.

Kim byli kluczowi ekonomiści związani z Krzywą Phillipsa?

Wśród kluczowych ekonomistów, którzy ukształtowali nasze rozumienie Krzywej Phillipsa, znajdują się A.W. Phillips (pierwotne odkrycie), Paul Samuelson i Robert Solow (zastosowanie do USA i nazwanie), Milton Friedman i Edmund Phelps (sformułowali hipotezę naturalnej stopy bezrobocia i rolę oczekiwań) oraz Robert Lucas, Thomas Sargent i Robert Barro (zwolennicy teorii oczekiwań racjonalnych i jej wpływu na koszty dezinflacji).