Histologia ludzkich tkanek i narządów

TL;DR: Szybkie podsumowanie najważniejszych struktur histologicznych

• Chrząstka sprężysta: Elastyczna, z widocznymi włóknami sprężystymi, np. w nagłośni. Zawiera 1-2 chondrocyty w chondronie.
• Kość zbita i gąbczasta: Zbita z systemami Haversa (osteonami), gąbczasta z beleczkami i szpikiem kostnym.
• Kostnienie chrzęstne: Wywodzi się z chrząstki szklistej, przebiega w strefach: proliferacji, hipertrofii, wapnienia, erozji, osteoidalnej, kostnotwórczej.
• Gruczoły ślinowe: Przyuszny (czysto surowiczy), podżuchwowy (mieszany, przewaga surowiczych), podjęzykowy (mieszany, przewaga śluzowych). Wszystkie z półksiężycami Gianuzziego oprócz przyusznego.
• Drogi oddechowe: Nagłośnia z chrząstką sprężystą i trzema typami nabłonków; Tchawica z chrząstką szklistą i nabłonkiem oddechowym; Oskrzele wewnątrzpłucne z nabłonkiem oddechowym i segmentami chrząstki szklistej na całym obwodzie.
• Narządy limfatyczne: Węzeł chłonny (wtórny, grudki chłonne, zatoki); Grasica (pierwotna, ciałka Hassalla); Śledziona (wtórna, miazga biała/czerwona, ciałka Malpighiego).
• Serce i naczynia krwionośne: Serce z rozgałęzionymi kardiomiocytami, wstawkami; Aorta (tętnica typu sprężystego) z grubą błoną środkową pełną blaszek sprężystych.
• Skóra: Typy skóry (gruba/cienka) z różną grubością warstwy rogowej, występowaniem gruczołów i ciałek czuciowych.
• Układ nerwowy: Zwoje (autonomiczne wielobiegunowe, rdzeniowe rzekomojednobiegunowe); Rdzeń kręgowy (istota szara/biała); Móżdżek (3 warstwy kory, komórki Purkinjego); Kora mózgu (neurony piramidowe).
• Przewód pokarmowy: Przełyk (nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący, mięśniówka zmienia się z poprzecznie prążkowanej na gładką); Żołądek (nabłonek jednowarstwowy walcowaty, gruczoły żołądkowe); Dwunastnica (kosmki, gruczoły Brunnera); Jelito czcze (kosmki, komórki Panetha); Jelito grube (głębokie krypty Lieberkühna, bez kosmków i komórek Panetha); Kanał odbytu (strefa kolumnowa, pośrednia, skórna).
• Wątroba i pęcherzyk żółciowy: Wątroba z sześciokątnymi zrazikami, żyłą centralną i przestrzeniami wrotnymi; Pęcherzyk żółciowy z nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym i anastomozującymi fałdami.
• Gruczoły dokrewne: Przysadka mózgowa (część gruczołowa przysadki z komórkami chromofilnymi/chromofobnymi, część nerwowa przysadki z ciałkami Herringa); Nadnercze (kora ze strefą kłębuszkową, pasmowatą, siatkowatą, rdzeń z komórkami chromochłonnymi); Tarczyca (pęcherzyki z koloidem, komórki parafolikularne); Przytarczyce (komórki główne i oksyfilne).
• Układ moczowy: Nerka (kora z ciałkami nerkowymi i cewkami, rdzeń z pętlami Henlego i kanalikami zbiorczymi); Moczowód i pęcherz moczowy (urotelium).
• Układ płciowy: Jajnik (pęcherzyki, ciałko żółte); Jajowód (nabłonek z kinociliami, rozgałęzione fałdy); Macica (faza proliferacyjna/sekrecyjna); Łożysko (młode z cytotrofoblastem, dojrzałe bez); Jądro (nabłonek plemnikotwórczy, komórki Leydiga); Najądrze (stereocilia); Gruczoł krokowy (zrąb włóknisto-mięśniowy, konkrementy).

Co to jest histologia tkanek i narządów ludzkich? Kompletny przewodnik

Witajcie w fascynującym świecie histologii tkanek i narządów ludzkich! Ten kompleksowy przewodnik został stworzony, aby pomóc Wam zrozumieć mikroskopową budowę naszego ciała. Niezależnie od tego, czy przygotowujecie się do egzaminu, matury, czy po prostu poszerzacie swoją wiedzę, znajdziecie tu szczegółową analizę histologii tkanek i narządów ludzkich, która obejmuje najważniejsze preparaty i ich charakterystyki. Zanurzcie się z nami w mikroświat, który stanowi podstawę naszego istnienia.

Histologia jest kluczową dyscypliną dla zrozumienia funkcji poszczególnych narządów i układów. Znajomość szczegółowej struktury na poziomie komórkowym i tkankowym jest niezbędna do diagnozowania i leczenia wielu chorób. Przyjrzyjmy się podstawowej charakterystyce histologii tkanek i narządów ludzkich.

Szczegółowe charakterystyki wybranych tkanek i narządów

Tkanki podporowe i łączne

Chrząstka sprężysta: Charakteryzuje się wysoką elastycznością dzięki widocznym włóknom sprężystym. Chondrocyty są zazwyczaj ułożone po 1-2 w chondronie. Znajdziemy ją w narządach takich jak nagłośnia, małżowina uszna czy trąbka słuchowa. Jest otoczona ochrzęstną.

Kość zbita i gąbczasta: Kość zbita jest utworzona przez systemy Haversa, czyli osteony. W ich centrum znajduje się kanał Haversa, który zawiera kapilary, nerwy i tkankę łączną luźną (TŁL). Blaszki są koncentryczne, śródmiąższowe, okalające wewnętrzne i zewnętrzne, uzupełnione blaszkami cementowymi. Kość gąbczasta składa się z beleczek kostnych, między którymi znajduje się szpik kostny.

Kostnienie chrzęstne: Ten proces tworzenia kości wywodzi się z podłoża chrząstki szklistej, która ma szklisty wygląd i zawiera 3-8 chondrocytów w chondronie. Kostnienie przebiega w kilku strefach: proliferacji, hipertrofii, wapnienia, erozji, osteoidalnej i kostnotwórczej. Proces ten jest zasadniczy dla wzrostu kości długich.

Gruczoły i wydzielanie

Duże gruczoły ślinowe (Glandula submandibularis, parotis, sublingualis):

• Glandula submandibularis (gruczoł podżuchwowy): Jest gruczołem mieszanym surowiczo-śluzowym, z przewagą gronek surowiczych. Typowe są półksiężyce Gianuzziego (sierpowate komórki surowicze na cewce śluzowej). Jest miąższowy i posiada torebkę z tkanki łącznej zbitej (TŁZ).
• Glandula parotis (gruczoł przyuszny): Jest czysto surowiczy, zawiera tylko gronka surowicze. W przegrodach znajdziemy naczynia, nerwy i przewody. Nie zawiera cewek śluzowych ani półksiężyców Gianuzziego.
• Glandula sublingualis (gruczoł podjęzykowy): Jest gruczołem mieszanym surowiczo-śluzowym, z przewagą cewek śluzowych. Również zawiera półksiężyce Gianuzziego.

Trzustka: Posiada część egzokrynną i endokrynną. Część egzokrynną tworzą gronka trzustkowe z komórkami piramidowymi i komórkami centrogroniastymi. Część endokrynną stanowią wyspy Langerhansa – jaśniejsze struktury typu beleczkowego z komórkami A (glukagon), B (insulina) i D (somatostatyna).

Gruczoł krokowy (prostata): Charakteryzuje się zrębem włóknisto-mięśniowym, utworzonym przez tkankę łączną luźną i grupy miocytów. Nabłonek gruczołów jest jednowarstwowy do dwurzędowego sześciennego lub walcowatego. Gruczoły mają nieregularne światło i często zawierają wydzielinę (ciałka skrobiowate, czyli konkrementy sterczowe).

Pęcherzyki nasienne (Vesiculae seminales): Posiadają smukłe, rozgałęzione i zrastające się fałdy z podłożem z tkanki łącznej luźnej. Nabłonek jest jednowarstwowy do dwurzędowego sześciennego lub walcowatego. Gruba warstwa mięśni gładkich otacza zwinięty kanalik.

Gruczoł mleczny (nieaktywny i laktujący):

• Nieaktywny gruczoł mleczny: Zawiera małe obszary miąższu (tylko czopy nabłonkowe), bez gronek wydzielniczych. Przeważają potężne przegrody międzyzrazikowe z TŁZ i szerokie przewody międzyzrazikowe.
• Laktujący gruczoł mleczny: Charakteryzuje się dużą liczbą zrazików i rozwiniętymi gronkami wydzielniczymi. Podłoże tworzy tkanka łączna luźna.

Gruczoły skórne (otoczka i brodawka sutkowa): Podłożem jest zrąb włóknisto-mięśniowy. Znajdziemy tu przewody mleczne i gwiaździste zatoki mleczne. Naskórek jest cienko rogowaciejący i pigmentowany. W otoczce brodawki sutkowej obecne są wszystkie typy gruczołów skórnych.

Układ oddechowy

Skrzydło nosa (Ala nasi): Strona zewnętrzna ma cienko rogowaciejący nabłonek wielowarstwowy płaski (naskórek) z wolnymi gruczołami łojowymi i potowymi. Strona wewnętrzna ma nierogowaciejący nabłonek płaski z gruczołami łojowymi związanymi i dużymi mieszkami włosowymi. Pośrodku znajduje się mięśniówka szkieletowa i chrząstka szklista.

Nagłośnia (Epiglottis): Zawiera płytkę chrząstki sprężystej i trzy typy nabłonków: wielowarstwowy płaski nierogowaciejący, wielowarstwowy walcowaty (strefa przejściowa) i wielorzędowy walcowaty z kinociliami i komórkami kubkowymi (nabłonek oddechowy). Ponadto obecne są mieszane gruczoły surowiczo-śluzowe.

Tchawica (Trachea): Wyścielona nabłonkiem oddechowym (wielorzędowy walcowaty z kinociliami i komórkami kubkowymi). Część chrzęstna (pars cartilaginea) zawiera niesegmentowaną chrząstkę szklistą, natomiast część błoniasta (pars membranacea) zawiera mięśnie gładkie (m. trachealis) i TŁZ. Mieszane gruczoły surowiczo-śluzowe znajdują się w blaszce właściwej błony śluzowej.

Oskrzele wewnątrzpłucne: Również wyścielone nabłonkiem oddechowym. W odróżnieniu od tchawicy, posiada zachodzące na siebie segmenty chrząstki szklistej na całym obwodzie, równolegle do mięśni gładkich w blaszce mięśniowej błony śluzowej.

Płuca (Pulmo) i oskrzeliki końcowe: Płuca mają gąbczasty wygląd. Oskrzeliki końcowe mają gwiaździste światło, nabłonek jednowarstwowy walcowaty z kinociliami i komórkami maczugowatymi (komórki Clary), bez chrząstki. Zawierają dwie warstwy tkanki łącznej luźnej oddzielone okrężną warstwą mięśni gładkich.

Migdałek gardłowy (Tonsilla nasopharyngea): Należy do tkanki limfatycznej z wtórnymi grudkami chłonnymi. Od innych migdałków różni się nabłonkiem, który jest zastępczym nabłonkiem walcowatym z kinociliami i komórkami kubkowymi (nabłonek dróg oddechowych).

Układ limfatyczny i odpornościowy

Węzeł chłonny: Wtórny narząd limfatyczny z grudkami chłonnymi w korze. Typowa jest zatoka podtorebkowa i podział na korę i przykorę (strefa T-zależna). Rdzeń jest jaśniejszy ze sznurami zatok rdzennych. Po aktywacji limfocytów B antygenem, w grudkach chłonnych pojawia się jasny ośrodek rozmnażania.

Grasica (Thymus) – Dziecięca i w inwolucji:

• Grasica dziecięca: Pierwotny narząd limfatyczny z rozproszoną tkanką limfatyczną bez grudek chłonnych. Mało i mniejsze ciałka Hassalla w rdzeniu (eozynofilne, cebulowate struktury). Przegrody z TŁZ dzielą tylko korę na pseudozraziki. Kora jest ciemniejsza, rdzeń jaśniejszy.
• Grasica w inwolucji: Pierwotny narząd limfatyczny, gdzie miąższ jest zastąpiony adipocytami. Resztki pseudozrazików z wyspami tkanki limfatycznej, gdzie nie można rozróżnić kory i rdzenia. Ciałka Hassalla są większe i liczniejsze.

Śledziona: Wtórny narząd limfatyczny. Miazga biała jest ciemna, zasadochłonna, utworzona przez ciałka Malpighiego (grudki chłonne) z tętnicą centralną (PALS to strefa T-zależna). Miazga czerwona jest przesycona erytrocytami (sznury Billrotha i zatoki żylne). Podłożem jest tkanka łączna siateczkowa, narząd jest otoczony torebką i beleczkami z TŁZ.

Migdałek podniebienny i językowy (Tonsilla palatina, lingualis): Oba są wtórnymi narządami limfatycznymi z grudkami chłonnymi. Nabłonek jest wielowarstwowy płaski nierogowaciejący, w kryptach nacieczony limfocytami.

• Migdałek podniebienny: W okolicy mięśniówka szkieletowa i rzadkie, małe, czysto śluzowe gruczoły, które nie są przemieszane z mięśniówką.
• Migdałek językowy (nasada języka): W okolicy mięśniówka szkieletowa i czyste gruczoły śluzowe Webera, które są przemieszane z mięśniówką szkieletową.

Wyrostek robaczkowy (Appendix vermiformis): Ma okrągłe, regularne światło. Nabłonek jest jednowarstwowy walcowaty z mikrokosmkami i komórkami kubkowymi, zagłębiający się w krypty Lieberkühna (pojedyncze komórki Panetha). Pod nabłonkiem znajduje się silny naciek limfatyczny sięgający aż do błony podśluzowej, rozrywający blaszkę mięśniową błony śluzowej.

Układ krążenia

Serce: Składa się z wsierdzia, mięśnia sercowego i nasierdzia. Diagnozuje się je na podstawie poprzecznie prążkowanej tkanki mięśniowej serca: rozgałęzienia kardiomiocytów, obecność wstawek, duże jądra pośrodku komórek i bogate unaczynienie kapilarne. Wsierdzie jest pofałdowane, nasierdzie gładkie z pokryciem mezotelium i tkanką łączną luźną.

Aorta – Tętnica typu sprężystego: Błona wewnętrzna (tunica intima) ma śródbłonek i dobrze widoczną błonę sprężystą wewnętrzną. Błona środkowa (tunica media) jest gruba, utworzona przez okrężne mięśnie gładkie i blaszki sprężyste okienkowate. Błona zewnętrzna (tunica adventitia) zawiera tkankę łączną luźną. Światło jest okrągłe.

Skóra i przydatki skóry

Skóra dłoni (Palma manus): Należy do grubego typu skóry z potężną warstwą rogową, która jest grubsza niż wszystkie poprzednie warstwy. Zawiera małe gruczoły potowe i ciałka czuciowe (Meissnera w warstwie brodawkowatej skóry właściwej, Vater-Paciniego głęboko w skórze właściwej). Typowa jest eozynofilna warstwa jasna.

Skóra dołu pachowego (Axilla): Należy do cienkiego typu skóry z warstwą rogową cieńszą niż poprzednie warstwy. Wszystkie trzy typy gruczołów skórnych są razem: przewaga dużych gruczołów potowych apokrynowych, małe gruczoły potowe i związane gruczoły łojowe oraz mieszki włosowe.

Skóra głowy: Również cienki typ skóry z cienko rogowaciejącym nabłonkiem. Duża liczba mieszków włosowych, małe gruczoły potowe i łojowe. W tkance podskórnej znajduje się mięśniówka szkieletowa (m. occipitofrontalis) lub tkanka łączna zbita (czepiec ścięgnisty).

Warga: Zawiera trzy typy nabłonków: wielowarstwowy płaski cienko rogowaciejący (strona skórna), wielowarstwowy płaski nierogowaciejący (strona śluzowa) i silnie eozynofilny nabłonek przejściowy (czerwień wargowa). Pod nabłonkiem skórnym znajdują się przydatki skóry (mieszki włosowe, małe gruczoły potowe, łojowe). Pośrodku znajduje się mięśniówka szkieletowa (m. orbicularis oris), a po stronie śluzowej gruczoły surowiczo-śluzowe w TŁZ.

Powieka: Ma dwa typy nabłonków: skórny (wielowarstwowy płaski cienko rogowaciejący) i nabłonek spojówki (4-5-warstwowy walcowaty z komórkami kubkowymi). Centralnie znajduje się mięśniówka szkieletowa i TŁZ (tarczka powiekowa). Zawiera różne gruczoły pod nabłonkiem skórnym i spojówkowym.

Małżowina uszna: Na powierzchni znajduje się naskórek (cienkorogowaciejący nabłonek). Centralnie znajduje się płytka chrząstki sprężystej z małymi izogenicznymi grupami chondrocytów (po 2-3). W skórze właściwej znajdują się małe gruczoły potowe, łojowe i mieszki włosowe.

Przewód słuchowy zewnętrzny: Wyścielony naskórkiem (cienkorogowaciejący nabłonek). W skórze właściwej znajdziemy wolne i związane gruczoły łojowe, mieszki włosowe i gruczoły woskowinowe, ale żadnych małych gruczołów potowych.

Układ nerwowy

Zwój autonomiczny (współczulny) i nerw autonomiczny (niemielinowy): Zawiera duże perikariony neuronów wielobiegunowych z lipofuscyną. Komórki zwojowe z komórkami satelitarnymi mieszają się z przewagą włókien niemielinowych. Otoczony pseudotorebką z TŁZ.

Zwój rdzeniowy: Perikariony neuronów rzekomojednobiegunowych są różnej wielkości i otoczone komórkami satelitarnymi. Przeważają włókna zmielinizowane. Komórki zwojowe są raczej na obwodzie, podczas gdy włókna mielinowe przechodzą przez środek zwoju. Również posiada pseudotorebkę z TŁZ.

Nerw rdzeniowo-mózgowy/rdzeniowy – zmielinizowany: Utworzony głównie przez włókna zmielinizowane ułożone w wielu pęczkach. Śródnerwie (tkanka łączna luźna + naczynia) odpowiada oponie miękkiej OUN. Onerwie (komórki nabłonkowate) otacza pęczek i odpowiada pajęczynówce OUN. Nanerwie (TŁZ + naczynia) otacza cały nerw i odpowiada oponie twardej OUN.

Rdzeń kręgowy (+ zwój rdzeniowy): W centrum znajduje się istota szara (kształt motyla z motoneuronami w rogach przednich), otoczona istotą białą.

Móżdżek (+ splot naczyniówkowy): Na powierzchni znajduje się opona miękka. Istota szara kory ma trzy warstwy: warstwę drobinową (jasna, mało ciał neuronów), warstwę zwojową (z ogromnymi wielobiegunowymi komórkami Purkinjego) i warstwę ziarnistą (ciemna, wiele ciał neuronów). Pod istotą szarą znajduje się istota biała z zmielinizowanymi włóknami nerwowymi.

Kora mózgu: Na powierzchni opony miękkie (opona miękka i pajęczynówka). Istota szara jest utworzona przez ciała neuronów (okrągłe jądro, jąderko, substancja Nissla). Typowe są neurony piramidowe. Tkanka nerwowa słabo się barwi.

Narządy zmysłów

Oko (segment przedni i tylny, nerw wzrokowy):

• Segment przedni: Obejmuje rogówkę (cornea) z nabłonkiem przednim (wielowarstwowy płaski nierogowaciejący), błoną Bowmana, istotą właściwą rogówki (keratocyty, blaszki kolagenowe), nabłonkiem tylnym (jednowarstwowy płaski) i błoną Descemeta. Ponadto twardówkę (sclera) z TŁZ i tęczówkę (iris) z mięśniami gładkimi i mioepitelialnymi.
• Segment tylny: Zawiera część wzrokową siatkówki, naczyniówkę (choroidea) z błoną Brucha i odejście nerwu wzrokowego.
• Pęczek wzrokowy (nerw wzrokowy): Wewnątrz znajdują się dwa duże naczynia (tętnica i żyła środkowa siatkówki). Pęczki zmielinizowanych włókien nerwowych są oddzielone przegrodami z tkanki łącznej luźnej. Osłonki są typowe dla OUN (opona twarda, pajęczynówka, opona miękka).

Układ pokarmowy

Język (trzon, wierzchołek i nasada): Potężna warstwa mięśniówki szkieletowej z różnie ułożonymi pęczkami. Nabłonek błony śluzowej jest wielowarstwowy płaski nierogowaciejący.

• Trzon i wierzchołek (Corpus et apex linguae): Powierzchnia zmodyfikowana w brodawki: nitkowate (filiformes) – cienkie, rogowaciejące; grzybowate (fungiformes) – szerokie, brodawki smakowe. Wierzchołek (apex) ma małe gruczoły surowiczo-śluzowe (gll. apicis linguae).
• Nasada (Radix linguae) i bruzda graniczna języka (Sulcus terminalis linguae): Na nasadzie języka znajdują się brodawki okolone (circumvallatae) z brodawkami smakowymi, wokół bruzdy znajdują się gruczoły Ebnera (czysto surowicze, przemieszane z mięśniówką szkieletową).

Przełyk: Posiada nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący. Blaszka mięśniowa błony śluzowej ma tylko warstwy podłużne. W błonie podśluzowej dolnej jednej trzeciej przełyku znajdują się czyste gruczoły śluzowe cewkowe. Mięśniówka (tunica muscularis externa) zmienia się: w górnej jednej trzeciej poprzecznie prążkowana, w środkowej poprzecznie prążkowana i gładka, w dolnej tylko gładka.

Żołądek (dno żołądka): Nabłonek jest jednowarstwowy walcowaty, tworzący dołeczki żołądkowe. W blaszce właściwej błony śluzowej znajdują się gruczoły żołądkowe właściwe (gll. propriae) z komórkami głównymi (pepsynogen) i komórkami okładzinowymi (HCl, HCO3-). Błona mięśniowa zewnętrzna ma warstwę okrężną i podłużną mięśni gładkich.

Jelito cienkie (Dwunastnica, Jelito czcze): Oba segmenty posiadają kosmki (villi), mikrokosmki i krypty Lieberkühna. Nabłonek jest jednowarstwowy pryzmatyczny/walcowaty z mikrokosmkami i komórkami kubkowymi.

• Dwunastnica: Typowe są fałdy okrężne (plicae circulares) i gruczoły Brunnera (śluzowe cewkowe) w błonie podśluzowej.
• Jelito czcze: Również fałdy okrężne, kosmki są najdłuższe. W kryptach znajdują się komórki Panetha (czerwone, ziarniste).

Jelito grube (Colon): Nie posiada kosmków ani fałdów okrężnych. Ma głębokie krypty Lieberkühna, ale brakuje w nich komórek Panetha. Nabłonek jest jednowarstwowy walcowaty z mikrokosmkami i dużą ilością komórek kubkowych. Błona mięśniowa zewnętrzna tworzy trzy podłużne pasma – taśmy okrężnicy.

Kanał odbytu (Canalis analis): Dzieli się na trzy strefy z ostrymi przejściami:

• Strefa kolumnowa: Nabłonek jednowarstwowy walcowaty z mikrokosmkami i komórkami kubkowymi, krypty Lieberkühna, komórki Panetha.
• Strefa pośrednia: Nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący. Zanika blaszka mięśniowa błony śluzowej.
• Strefa skórna: Naskórek wielowarstwowy płaski rogowaciejący. Skóra właściwa zawiera gruczoły łojowe, małe i duże gruczoły potowe oraz sploty żylne. W tkance podskórnej znajduje się mięśniówka szkieletowa (m. sphincter ani externus).

Wątroba: Narząd miąższowy z torebką i przegrodami z TŁZ. Utworzona przez sześciokątne zraziki wątrobowe, gdzie beleczki hepatocytów zbiegają się do żyły centralnej. W przestrzeni wrotnej znajduje się triada wątrobowa (tętnica wątrobowa, żyła wrotna, przewód żółciowy z nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym).

Pęcherzyk żółciowy: Nabłonek jednowarstwowy walcowaty z mikrokosmkami (resorpcyjny). Błona śluzowa tworzy rozgałęzione, anastomozujące fałdy z podłożem z tkanki łącznej luźnej. Ściana zawiera błonę włóknisto-mięśniową (pęczki mięśni gładkich i pasma tkanki łącznej luźnej), potężną błonę podsurowiczą i surowiczą z mezotelium.

Układ dokrewny

Przysadka mózgowa (Glandula pituitaria):

• Część nerwowa przysadki (neurohypophysis, płat tylny): Jaśniejsza. Zawiera pituicyty (komórki glejowe), aksony neuronów i ciałka Herringa, które magazynują hormony (wazopresyna/ADH, oksytocyna). Bogate unaczynienie kapilarne (okienkowate, zatokowe).
• Część gruczołowa przysadki (adenohypophysis, płat przedni): Ciemniejsza, o budowie beleczkowej. Zawiera komórki chromofobne (nie barwią się) i komórki chromofilne (acidofilne: somatotropowe/STH, mammotropowe/prolaktyna; bazofilne: tyreotropowe/TSH, kortykotropowe/ACTH, gonadotropowe/FSH, LH).

Nadnercze: Składa się ze strukturalnie i barwliwie odmiennej kory i rdzenia.

• Kora (cortex): O budowie beleczkowej, ma trzy strefy: strefa kłębuszkowa (kłębuszki, mineralokortykoidy), strefa pasmowata (długie pasma, spongiocyty, glikokortykoidy) i strefa siatkowata (nieregularna sieć pasm, hormony płciowe).
• Rdzeń (medulla): Zawiera skupiska komórek chromochłonnych pochodzenia nerwowego, które produkują noradrenalinę i adrenalinę.

Tarczyca: O budowie pęcherzykowej. Komórki pęcherzykowe wyścielają pęcherzyki, wewnątrz znajduje się koloid (homogeniczny wygląd). Komórki pęcherzykowe produkują hormony T3 i T4. Między pęcherzykami znajdują się komórki parafolikularne, produkujące kalcytoninę. Gruczoł nie posiada przewodów.

Przytarczyce: O budowie beleczkowej z bogatym unaczynieniem kapilarnym. Miąższ tworzą dwa typy komórek: komórki główne (liczniejsze, jaśniejsza cytoplazma, parathormon) i komórki oksyfilne (większe, eozynofilne, w skupiskach). Nie posiadają przewodów.

Układ moczowy

Nerka: Miąższ jest podzielony na korę i rdzeń.

• Kora: Ciemniejsza, zawiera ciałka nerkowe (kłębuszek nerkowy, torebka Bowmana), cewki proksymalne i dystalne (nefrocyty – jednowarstwowy sześcienny z mikrokosmkami). W korze znajduje się również plamka gęsta.
• Rdzeń: Jaśniejszy, zawiera cienki i gruby odcinek pętli Henlego (cienki jednowarstwowy płaski, gruby jednowarstwowy sześcienny) i kanaliki zbiorcze.

Moczowód (Ureter) i pęcherz moczowy: Oba narządy są wyścielone urotelium (nabłonek wielowarstwowy sześcienny, czyli przejściowy).

• Moczowód: Posiada trzy warstwy mięśni gładkich w błonie mięśniowej zewnętrznej powyżej pęcherza moczowego.
• Pęcherz moczowy: Zawiera fałdy błony śluzowej, które są wygładzalne. Nie posiada blaszki mięśniowej błony śluzowej ani błony podśluzowej. Błona mięśniowa zewnętrzna ma wewnętrzną warstwę podłużną, zewnętrzną okrężną i trzecią warstwę (m. detrusor). Typowe są tzw. komórki baldaszkowate (komórki urotelium z wieloma jądrami).

Prącie (Corpus penis): Zawiera zrąb włóknisto-mięśniowy oraz dwa ciała jamiste i jedno ciało gąbczaste (ciała erekcyjne) ze splotami żylnymi. Na powierzchni znajduje się naskórek (nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący). Cewka moczowa część gąbczasta jest wyścielona nabłonkiem wielowarstwowym walcowatym.

Układ płciowy

Jajnik (Ovarium) i ciałko żółte: W korze jajnika znajduje się tkanka łączna wrzecionowatokomórkowa i różne typy pęcherzyków (pierwotne, wtórne, trzeciorzędowe/pęcherzyk Graafa). Znajduje się tu również ciałko białawe. Ciałko żółte zajmuje większość narządu po owulacji.

Jajowód: Nabłonek jest jednowarstwowy walcowaty z kinociliami i komórkami wydzielniczymi. Światło jest prawie niezauważalne, wypełnione rozgałęzionymi, nieanastomozującymi fałdami, które przypominają choinki. Ściana jest bardzo cienka z cienką warstwą mięśniową.

Macica (faza proliferacyjna i sekrecyjna):

• Faza proliferacyjna: (Charakteryzuje się wzrostem błony śluzowej i gruczołów, szczegółowe podstawy tekstowe dla tej fazy w materiałach brakują, ale jest tu wspomniana.)
• Faza sekrecyjna: Nabłonek jest jednowarstwowy walcowaty, jasny, wydzielniczy (z rzęskami i komórkami wydzielniczymi). Potężna warstwa mięśni gładkich tworzy mięsień macicy. W tkance łącznej wrzecionowatokomórkowej znajdują się gruczoły maciczne o kształcie piły z glikogenem w komórkach pseudodecidualnych.

Pochwa (Vagina): Wyścielona nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym, który zawiera glikogen. Blaszka właściwa błony śluzowej jest stosunkowo gruba i może zawierać mięśnie gładkie przemieszane z tkanką łączną. Błona mięśniowa zewnętrzna jest spiralna.

Łożysko (młode i dojrzałe):

• Młode łożysko: Część płodowa (płytka kosmówkowa, kosmki kosmówkowe) i część matczyna (płytka podstawna, przegrody łożyskowe z komórkami doczesnowymi). Charakterystyczna jest ciągła warstwa cytotrofoblastu pod syncytiotrofoblastem.
• Dojrzałe łożysko: Również część płodowa i matczyna. Jednak brakuje ciągłej warstwy cytotrofoblastu (komórki są tylko pojedyncze). Ma wiele kosmków kosmówkowych trzeciorzędowych.

Jądro (Testis) i Najądrze (Epididymis):

• Jądro: Zawiera kanaliki nasienne kręte z nabłonkiem plemnikotwórczym (różne stadia rozwoju, komórki Sertoliego, spermatocyty I rzędu). W śródmiąższu znajdują się komórki Leydiga z eozynofilną cytoplazmą. Ponadto kanaliki proste i sieć jądra.
• Przewodziki odprowadzające (w głowie najądrza): Nabłonek jednowarstwowy do dwurzędowego walcowatego z kinociliami na przemian z jednowarstwowym do dwurzędowego sześciennego z mikrokosmkami. Światło jest ząbkowane.
• Przewód najądrza (corpus et cauda epididymis): Nabłonek jest dwurzędowy walcowaty ze stereociliami. Światło jest regularne. Tworzy pojedynczy, wielokrotnie zwinięty kanalik.

Powrózek nasienny (Funiculus spermaticus): Jest to kompleksowa struktura, która zawiera nasieniowód, naczynia i nerwy otoczone tkanką łączną i mięśniówką.

Zakończenie

Mamy nadzieję, że ta kompleksowa analiza histologii tkanek i narządów ludzkich dostarczyła Wam jasnego przeglądu mikroskopowej budowy naszego ciała. Pamiętajcie, że histologia to nauka wizualna – im więcej czasu poświęcicie na obserwację preparatów i porównywanie ich charakterystyk, tym lepiej je zapamiętacie. Dzięki tym informacjom powinniście być dobrze przygotowani do każdego egzaminu czy matury z histologii.

Często zadawane pytania (FAQ) dla studentów

Czym różni się kość zbita od gąbczastej?

Kość zbita jest gęsta i zorganizowana w systemy Haversa (osteony) z centralnym kanałem. Kość gąbczasta jest bardziej porowata, utworzona przez nieregularne beleczki kostne, między którymi znajduje się szpik kostny. Funkcjonalnie kość zbita odpowiada za wytrzymałość mechaniczną, natomiast kość gąbczasta jest ważna dla szpiku kostnego i lekkości kości.

Gdzie znajdziemy chrząstkę sprężystą i jakie są jej główne cechy?

Chrząstka sprężysta znajduje się w narządach wymagających elastyczności, takich jak nagłośnia, małżowina uszna i trąbka słuchowa. Jej głównymi cechami są obecność widocznych włókien sprężystych oraz chondrocyty ułożone zazwyczaj po 1-2 w chondronie. Jest otoczona ochrzęstną.

Jakie są główne części nerki i ich funkcje?

Nerka dzieli się na korę i rdzeń. Kora (ciemniejsza) zawiera ciałka nerkowe (kłębuszki nerkowe i torebki Bowmana) oraz cewki (proksymalne i dystalne), gdzie zachodzi filtracja krwi i resorpcja substancji. Rdzeń (jaśniejszy) zawiera pętle Henlego i kanaliki zbiorcze, które zagęszczają mocz. Ogólnie nerka zapewnia filtrację krwi i utrzymanie homeostazy.

Czym jest system Haversa i jaką pełni funkcję?

System Haversa, zwany również osteonem, jest podstawową jednostką budulcową i funkcjonalną kości zbitej. Składa się z centralnego kanału Haversa (zawierającego naczynia krwionośne i nerwy) otoczonego koncentrycznymi blaszkami kostnymi. Jego funkcją jest zapewnienie wytrzymałości i zaopatrzenia metabolicznego tkanki kostnej.

Jak odróżnić gruczoł mleczny laktujący od nieaktywnego?

Nieaktywny gruczoł mleczny ma małe obszary miąższu bez gronek wydzielniczych, z przewagą gęstych przegród międzyzrazikowych i szerokich przewodów. Laktujący gruczoł mleczny charakteryzuje się dużą liczbą zrazików, rozwiniętymi gronkami wydzielniczymi produkującymi mleko i mniejszą ilością tkanki łącznej. Mikroskopowo różnica polega na aktywności komórek wydzielniczych i objętości tkanki gruczołowej.