Podcast o Farmakognozja: Roślinne substancje lecznicze

Přepis

Klára: Zastanawialiście się kiedyś, co dokładnie znajduje się w tym suplemencie diety na wsparcie mięśni albo w herbacie, którą babcia parzyła wam, gdy byliście chorzy? Często kluczowym składnikiem jest coś, czego byście się może nie spodziewaliście... na przykład ekstrakt ze zwykłej pokrzywy.

Vojtěch: Dokładnie tak. Ta parząca roślina, której jako dzieci staraliśmy się unikać, w rzeczywistości jest niesamowitą fabryką chemiczną. I właśnie o tych substancjach roślinnych będziemy dziś rozmawiać. Słuchacie Studyfi Podcast.

Klára: Super, Wojtku. Więc, kiedy mówimy „substancje roślinne”, co dokładnie mamy sobie pod tym wyobrazić? Czy to witaminy?

Vojtěch: To częste pytanie. Witaminy są dla rośliny, tak samo jak dla nas, życiowo ważne. Ale rośliny wytwarzają też tysiące innych substancji, tak zwane metabolity wtórne. Wyobraź sobie to jako ich osobisty arsenał i apteczkę w jednym.

Klára: Arsenał? To brzmi dość dramatycznie.

Vojtěch: No, one się tym bronią przed szkodnikami, wabią zapylacze albo chronią się przed słońcem. A my nauczyliśmy się wykorzystywać te ich „wynalazki” dla naszego zdrowia. Należą tu na przykład flawonoidy, glikozydy albo alkaloidy.

Klára: Dobrze, zacznijmy od flawonoidów. W związku z nimi często mówi się o antyoksydantach. To słowo słyszymy wszędzie, od soków po kremy do twarzy. Co to właściwie jest?

Vojtěch: To taka walka dobra ze złem na poziomie molekularnym. W naszym ciele nieustannie powstają tak zwane wolne rodniki. Są to niestabilne, reaktywne cząsteczki, którym brakuje jednego elektronu.

Klára: A co robią? Próbują ten elektron gdzieś ukraść?

Vojtěch: Dokładnie! I kradną go, gdzie tylko mogą – z naszych komórek, z DNA... Przez to je uszkadzają, co przyczynia się do starzenia się i powstawania różnych chorób. I tutaj na scenę wkraczają nasi bohaterowie: antyoksydanty.

Klára: Wybawcy w pelerynach!

Vojtěch: Dokładnie tak. Antyoksydanty mają natomiast jeden elektron więcej, który mogą hojnie podarować wolnemu rodnikowi. W ten sposób go neutralizują i zapobiegają dalszym szkodom.

Klára: Więc gdzie znajdziemy tych bohaterów? Oprócz kremów do twarzy, oczywiście.

Vojtěch: Głównie w kolorowych owocach i warzywach. Borówki, maliny, cytrusy, ale też w kaszy gryczanej czy ziołach. Te kolory, które w nich widzisz – czerwony, fioletowy, niebieski – to często właśnie flawonoidy, silne antyoksydanty.

Klára: Przejdźmy do kolejnej grupy, o której wspomniałeś – glikozydów. To brzmi dość chemicznie.

Vojtěch: Struktura jest prosta. To cząsteczka złożona z dwóch części: cukrowej i niecukrowej, którą nazywamy aglikonem. I właśnie ten aglikon jest nośnikiem działania. Może być leczniczy, ale też całkiem trujący.

Klára: Aha! Masz jakiś przykład, który znamy z kuchni?

Vojtěch: Absolutnie. Co powiesz na ziemniaki? Słyszałaś kiedyś, że nie powinno się jeść tych zielonych albo kiełkujących?

Klára: Jasne, to zawsze mówiła babcia. Ale nigdy nie wiedziałam dlaczego.

Vojtěch: Powodem jest glikoalkaloid o nazwie solanina. W normalnej bulwie jest go mało, ale gdy tylko zazieleni się na świetle, jego stężenie gwałtownie wzrasta. A w większych ilościach jest toksyczny, może powodować na przykład bóle artretyczne.

Klára: Wow, więc babcia miała rację! Jest jakiś trik, jak się go pozbyć?

Vojtěch: Najlepiej jest po prostu wyciąć zielone części i ich nie jeść. Ale jest jeden stary trik – gotować ziemniaki z kminkiem. Kmink wchłonie część solaniny. Tylko potem trzeba tę wodę odlać i kminek razem z nią.

Klára: To świetna rada! Więc ziemniak może być naszym przyjacielem i wrogiem.

Vojtěch: Dokładnie tak. Wszystko zależy od dawki i prawidłowego przygotowania.

Klára: Ostatnią grupą na dziś są alkaloidy. Ta nazwa sama w sobie brzmi trochę... niebezpiecznie. Mam rację?

Vojtěch: Masz absolutną rację. To często bardzo silne, azotowe substancje i wiele z nich jest trujących. Ale znowu, truciznę od leku dzieli tylko dawka. Świetnym przykładem jest atropina z wilczej jagody.

Klára: Wilcza jagoda? To ta roślina z tymi czarnymi jagodami, przed którą zawsze nas ostrzegano?

Vojtěch: Dokładnie ta. Kilka jagód może być śmiertelnych. Ale czysta atropina w medycynie jest używana na przykład w okulistyce. Krople z atropiną potrafią rozszerzyć źrenice, żeby lekarz mógł lepiej zbadać oko.

Klára: To fascynujące! Z jednej z najbardziej trujących roślin u nas mamy lek.

Vojtěch: A to nie wszystko. Pokrewna substancja, skopolamina, jest niesławna jako „serum prawdy”. Oczywiście nie działa to tak jak w filmach, ale pokazuje, jak silnie te substancje wpływają na nasz układ nerwowy.

Klára: Niewiarygodne. Więc podsumowując, rośliny są pełne substancji, które mogą leczyć, chronić, ale też szkodzić. Zależy tylko od tego, jak je znamy i używamy.

Vojtěch: Dokładnie tak. Świat roślin to jedno wielkie, fascynujące laboratorium. A my dziś przyjrzeliśmy się tylko małemu ułamkowi jego tajemnic.

Klára: Ostatnio omówiliśmy podstawy, ale Wojtku, czym właściwie są te często wspominane garbniki? Brzmi to... ostro.

Vojtěch: Brzmi tak, ale jest to prostsze, niż myślisz. To właściwie polifenole. Ich główna supermoc to to, że potrafią ścinać białka. Wyobraź sobie to ściągające uczucie w ustach po mocnej czarnej herbacie.

Klára: Tak, to znam bardzo dobrze! Więc to jest to? To jest ten ściągający efekt?

Vojtěch: Dokładnie tak! To ściągające, adstringentne działanie wykorzystuje się na przykład przy biegunkach albo drobnych krwawieniach w przewodzie pokarmowym. Zatrzymuje to. I działają też jako antyhydrotyk – czyli przeciw poceniu się.

Klára: Aha, więc herbata z szałwii albo odwar z kory dębu, to jest dokładnie to, prawda?

Vojtěch: Jesteś na dobrym tropie. Kora dębu to klasyka. Ale znajdziesz je też w żurawinie albo rzepiku, gdzie działają znowu przeciwzapalnie w drogach moczowych. To taki roślinny farmaceuta na problemy wewnętrzne i zewnętrzne.

Klára: Dobrze, a co z jakimiś konkretnymi typami? Słyszałam o katechinach.

Vojtěch: Tak, katechiny należą do garbników. A teraz najlepsze – znajdziesz je w wysokiej jakości kakao i zielonej herbacie! To silne antyoksydanty i pomagają chronić nasze serce i naczynia krwionośne.

Klára: Więc więcej czekolady dla zdrowia? To traktuję jako zalecenie lekarskie.

Vojtěch: No, wysokiej jakości gorzkiej, oczywiście. Wszystko z umiarem. Kolejną interesującą grupą są kwasy bosweliowe z kadzidłowca. Te z kolei są fantastyczne przeciwko stanom zapalnym i bólom stawów, czyli jako antyartretyk.

Klára: Kadzidłowiec? To ta żywica, którą pali się w kościołach?

Vojtěch: Dokładnie ta. Jej działanie jest znane od tysięcy lat. A od zapachów możemy przejść do kolorów. Co ci mówią karotenoidy?

Klára: To będzie coś z marchewką, prawda? Beta-karoten.

Vojtěch: Bingo! Karotenoidy to barwniki. Beta-karoten nasze ciało potrafi przekształcić w witaminę A, co jest świetne. Ale mamy też inne. Na przykład likopen z pomidorów, silny antyoksydant, który chroni prostatę.

Klára: A podobno lepiej jeść pomidory gotowane, to prawda?

Vojtěch: Tak, obróbka cieplna pomaga uwolnić likopen, więc jest on bardziej dostępny dla organizmu. Albo luteina i zeaksantyna, te z kolei chronią nasze oczy. To tacy wewnętrzni ochroniarze dla naszego wzroku.

Klára: Wow, rośliny są naprawdę naładowane chemią. Ale co z substancjami, które są... tak trochę na granicy? Coś, co może pomóc, ale też zaszkodzić?

Vojtěch: Świetna obserwacja. To prowadzi nas do kumaryn. Są znane na przykład z marzanki wonnej, którą dodaje się do majowej ponczu. W małych ilościach rozluźniają skurcze i rozrzedzają krew.

Klára: Rozrzedzają krew? To brzmi znajomo.

Vojtěch: Tak, ponieważ lek na rozrzedzanie krwi, Warfaryna, jest właściwie pochodną kumaryny. Pierwotnie używano go jako truciznę na szczury. Więc tutaj dawkowanie jest naprawdę ważne.

Klára: Więc od pysznego napoju do trucizny na szczury jest tylko mały krok. To fascynujące. Dzięki za ten wgląd, Wojtku.

Vojtěch: Cała przyjemność po mojej stronie. To ogromny świat pełen niespodzianek. A jeszcze nawet nie dotarliśmy do alkaloidów, które są rozdziałem samym w sobie.

Klára: Więc to zostawimy na następny raz. Jestem pewna, że i tam znajdziemy mnóstwo ciekawych historii. Słuchaczom dziękujemy i czekamy na was za tydzień.

Klára: Więc podsumowując, flawonoidy to właściwie superbohaterowie królestwa roślin, którzy chronią nasze komórki. Co mamy dalej, Wojtku? Lista wygląda na nieskończoną.

Vojtěch: To prawda, ale nie martw się, omówimy tylko te najciekawsze. Kontynuujemy w podobnym duchu z antocyjanami. To barwniki, które nadają owocom ciemnoniebieski do fioletowego koloru.

Klára: Jasne, jak na przykład w borówkach?

Vojtěch: Dokładnie tak. Borówka czarna zawiera delfinidynę. Jest świetna dla naczyń krwionośnych, a przede wszystkim dla oczu. Pomaga regenerować barwnik wzrokowy rodopsynę i jest profilaktyką na przykład zaćmy. Więc kto dużo patrzy w monitor... powinien jeść borówki.

Klára: Zapisane! A co z innymi kolorami?

Vojtěch: Zaraz obok mamy cyjanidynę z czarnego bzu. Działa jako diuretyk, więc pomaga w odwodnieniu. Albo hibiscyna z hibiskusa, znanego jako karkade, która z kolei obniża cholesterol i ciśnienie krwi.

Klára: Karkade piję chętnie, to dobra wiadomość. Brzmi to prawie jak „pij herbatę i bądź zdrowy”.

Vojtěch: W zasadzie tak. Kluczem jest oczywiście regularność i prawidłowe dawkowanie. Ale to świetny przykład, jak fitoterapia działa w praktyce.

Klára: Dobrze, a teraz zupełnie inny typ substancji. Czym są aryloalkany? To brzmi... chemicznie.

Vojtěch: Trochę. Ale należy tu coś, co na pewno znasz. Kurkuminoidy z kurkumy długiej.

Klára: Aaa, kurkuma! Ta żółta przyprawa. Używam jej do gotowania.

Vojtěch: I dobrze robisz! Kurkumina to jeden z najsilniejszych naturalnych antyflogistyków, co oznacza, że działa silnie przeciwzapalnie. Ponadto chroni wątrobę i wspomaga trawienie.

Klára: A ma jakieś negatywy? Zawsze pytam o ten haczyk.

Vojtěch: Dobre pytanie. To silny antyoksydant, ale może zmniejszać krzepliwość krwi. Więc uwaga, jeśli ktoś bierze leki na rozrzedzanie krwi. Tutaj konsultacja ze specjalistą jest naprawdę wskazana.

Klára: Przejdźmy dalej. Widzę tu hesperydynę i diosminę. Obydwa z cytrusów?

Vojtěch: Tak, konkretnie z tej białej wewnętrznej skórki, którą ludzie często wyrzucają. A to szkoda! Obie substancje zwiększają napięcie naczyń krwionośnych i poprawiają krążenie krwi. Są świetne na przykład przy uczuciu ciężkich nóg.

Klára: Więc nie wyrzucać tego białego z pomarańczy! A co z chryzyną z męczennicy?

Vojtěch: Chryzyna jest fascynująca. Obniża uwalnianie histaminy, więc to taki naturalny antyalergik. Rozszerza też naczynia krwionośne i ma działanie przeciwzapalne. Męczennica ogólnie jest używana do uspokojenia.

Klára: Super. A co z ziołami specjalnie dla kobiet? Często słyszę o przywrotniku.

Vojtěch: Tak, przywrotnik to klasyka. Razem z tasznikiem pospolitym albo krwawnikiem pospolitym pomaga regulować obfitą lub bolesną miesiączkę. To zioła, które działają jako spazmolityki, czyli rozluźniają skurcze, a jednocześnie tonizują macicę.

Klára: To coś, co mogłoby się przydać wielu studentkom podczas stresu egzaminacyjnego.

Vojtěch: Dokładnie tak. Stres i równowaga hormonalna idą w parze. Zioła takie jak kalina, nagietek czy piwonia mogą zaoferować delikatną pomoc.

Klára: Skoro już jesteśmy przy stresie, przechodzimy do adaptogenów. Co dokładnie mamy sobie pod tym wyobrazić?

Vojtěch: Adaptogeny są niesamowite! To rośliny, które pomagają ciału lepiej adaptować się do stresu, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Nie stymulują jak kawa, ale raczej harmonizują.

Klára: Jak taki zen w roślinnej formie?

Vojtěch: To ładne porównanie! Należy tu na przykład traganek błoniasty, znany jako astragalus. To świetny immunostymulant. Albo bakopa, która wspiera funkcje poznawcze i pamięć, co studentom przydaje się podwójnie.

Klára: Więc zamiast energy drinka raczej herbata z bakopy?

Vojtěch: Długoterminowo na pewno lepszy wybór. A potem jest eleuterokok, czyli żeń-szeń syberyjski. Ten również świetnie wzmacnia odporność i pomaga ciału lepiej znosić obciążenia. To taki partner na trudne czasy.

Klára: Świetnie. Myślę, że teraz mamy znacznie lepszy przegląd. Ale co się dzieje, gdy te substancje dostają się do naszego ciała? Jak dokładnie działa ich metabolizm?

Vojtěch: Doskonałe pytanie, Klaro. Tym samym przechodzimy do farmakokinetyki, co jest kolejnym dużym tematem...

Klára: Więc skoro mamy już za sobą hormony tarczycy, rzućmy się na kolejny duży i złożony rozdział. Żeński układ rozrodczy.

Vojtěch: Doskonały pomysł. To fascynujący świat, gdzie wszystko musi idealnie do siebie pasować.

Klára: Więc od czego zaczniemy? Chyba od tego najbardziej podstawowego, od cyklu menstruacyjnego.

Vojtěch: Dokładnie tak. Nie chodzi tylko o krwawienie. To cały proces, który trwa średnio od 21 do 35 dni i ma cztery główne fazy.

Klára: Cztery fazy? To brzmi dość skomplikowanie.

Vojtěch: Ale nie jest. Upraszczając: pierwsza to faza proliferacyjna, kiedy rośnie błona śluzowa macicy. Potem owulacyjna, kiedy ciało jest gotowe na zapłodnienie. Dalej faza niedokrwienna, kiedy hormony spadają. I na koniec menstruacyjna, czyli krwawienie.

Klára: A za tym wszystkim stoją, zgaduję, hormony. Znowu one.

Vojtěch: Znowu one. Głównymi graczami są estrogen i progesteron. Bez nich ten cykl w ogóle by się nie rozpoczął.

Klára: Dobrze, przedstawmy je sobie. Kto to jest estrogen?

Vojtěch: Estrogen jest odpowiedzialny za tę pierwszą, proliferacyjną fazę. Mówi ciału, żeby odbudowało błonę śluzową macicy. Nawiasem mówiąc, w małych ilościach mają go też mężczyźni, tworzy się im w jądrach.

Klára: Poważnie? To ciekawa informacja. A co z jego partnerem, progesteronem?

Vojtěch: Progesteron pojawia się po owulacji. Jego główną rolą jest przygotowanie i utrzymanie ciąży. Wspiera również rozwój gruczołu mlekowego. To taki

Klára: Więc omówiliśmy te naprawdę silne substancje. Ale co z czymś, co wszyscy znamy... na przykład z herbaty albo gumy do żucia? Mam na myśli miętę.

Vojtěch: Świetny przykład! Mięta pieprzowa, łacińska nazwa Mentha piperita, jest fantastyczna. Jej główna siła to olejek eteryczny, który zawiera mentol.

Klára: A co ten mentol właściwie robi? Oprócz tego, że odświeża nam oddech.

Vojtěch: To też. Ale przede wszystkim działa jako spazmolityk. To znaczy, że rozluźnia skurcze, na przykład przy biegunkach podróżnych. Także miejscowo znieczula i działa jako antyseptyk.

Klára: Więc taki mały naturalny farmaceuta w jednym zielu.

Vojtěch: Dokładnie tak. I jest to też cholagogum... co brzmi skomplikowanie, ale po prostu oznacza, że wspomaga produkcję i wydzielanie żółci. Pomaga więc w trawieniu, zwłaszcza przy tak zwanej gorącej dyspepsji.

Klára: To brzmi świetnie. Ale czy są jakieś ryzyka?

Vojtěch: Tak, dobrze jest nie przesadzać. Mentol przy długotrwałym stosowaniu może uszkadzać błonę śluzową żołądka. Wszystko z umiarem.

Klára: Dobrze. A co z innymi olejkami eterycznymi? Wiem, że niektóre są używane tylko dla zapachu lub smaku.

Vojtěch: Zgadza się, nazywamy je korigencjami. Używa się ich do poprawienia smaku i zapachu mieszanek. Na przykład olejek bergamotowy z cytrusów albo olejek różany. Ten nawiasem mówiąc lepiej pachnie, niż smakuje.

Klára: Wierzę w to. A co z odwrotnością? Substancje, które mają głównie działanie uspokajające?

Vojtěch: To są sedatywa. Uspokajają centralny układ nerwowy. Tutaj królem jest kozłek lekarski, czyli jego olejek eteryczny. Świetnie uspokaja serce.

Klára: A co na przykład z melisą albo lawendą? Te zawsze kojarzę z relaksem.

Vojtěch: Dokładnie! Olejek melisowy, często w połączeniu z miętą, jest super przy bólach głowy. A olejek lawendowy pomaga zasnąć i też wspomaga produkcję żółci.

Klára: To fascynujące. Wspomniałeś o bólu głowy... czy istnieje w roślinach coś w rodzaju naturalnego leku przeciwbólowego? Na przykład jak aspiryna?

Vojtěch: Doskonałe pytanie! Tak, istnieje. Kluczową substancją jest salicyna. Znajdziemy ją na przykład w korze wierzby białej. Działa przeciwreumatycznie i obniża gorączkę.

Klára: Więc to jest ten słynny prekursor aspiryny!

Vojtěch: Dokładnie tak. A podobne substancje, jak na przykład salicylaldehyd, znajdziemy też w wiązówce błotnej. Ta rośnie często przy potokach. Oprócz działania przeciwgorączkowego i przeciwreumatycznego pomaga też przy stanach zapalnych skóry albo na rozrzedzanie krwi.

Klára: Więc wierzba i wiązówka to takie naturalne analgetyki i antypyretyki. Człowiek powinien jednak chyba być ostrożny, jeśli już bierze leki na rozrzedzanie krwi, prawda?

Vojtěch: Absolutnie. Zawsze trzeba pamiętać o możliwych interakcjach. Nawet naturalne substancje mają wielką moc. To niesamowite, jakie fabryki chemiczne kryją w sobie rośliny, od bólu po ochronę komórek...

Klára: I właśnie tym ochronnym substancjom, na przykład antyoksydantom, przyjrzymy się zaraz potem.

Klára: Więc to było naprawdę fascynujące. I myślę, że to świetnie prowadzi nas do naszego ostatniego dzisiejszego tematu, czyli… farmakognozji.

Vojtěch: Dokładnie tak. Brzmi to skomplikowanie, ale właściwie jest proste. Farmakognozja to w zasadzie nauka o lekach pochodzenia naturalnego. Bada, jakie substancje znajdują się w roślinach, grzybach, a nawet zwierzętach i jak możemy je wykorzystać dla zdrowia.

Klára: Więc taka starożytna mądrość potwierdzona nowoczesną nauką?

Vojtěch: Można tak powiedzieć. Chodzi o szukanie aktywnych substancji, które mają konkretne działanie. A tych jest niewiarygodna ilość.

Klára: Dobrze, od czego zaczniemy? Co na przykład coś, co wszyscy znamy? Na przykład zapachy?

Vojtěch: Perfekcyjny pomysł. Olejki eteryczne, czyli eteryczne oleje. To te lotne, aromatyczne substancje, które nadają roślinom ich typowy zapach. Pomyśl o tym tak… kiedy rozetrzesz w dłoni listek mięty, czujesz właśnie olejki eteryczne.

Klára: A one mają też działanie lecznicze, nie tylko ładnie pachną?

Vojtěch: Zdecydowanie. Mają szerokie spektrum działania. Są antyseptyczne, pomagają w odkrztuszaniu, rozluźniają skurcze... Na przykład kamfora z cynamonowca jest używana do ukrwienia skóry i rozluźnienia mięśni. Albo arnika, ta z kolei jest świetna na stany zapalne i wspomaganie gojenia.

Klára: Więc kiedy kupię maść z arniką na siniaki, właściwie używam produktu farmakognozji.

Vojtěch: Dokładnie! Widzisz, używasz jej i nawet o tym nie wiesz.

Klára: W waszych materiałach dużo mówi się o alkaloidach. To brzmi trochę… niebezpiecznie.

Vojtěch: No cóż, to silna grupa substancji, to prawda. Często są pochodnymi aminokwasów. Trzeba z nimi postępować ostrożnie, ale ich działanie jest niezastąpione. Weźmy na przykład morfinę z maku lekarskiego. To niewiarygodnie silny analgetyk.

Klára: Jasne, używa się go w medycynie do tłumienia bólu.

Vojtěch: Dokładnie. Albo alkaloidy indolowe. Na przykład harman z męczennicy cielistej pomaga w zasypianiu. Natomiast strychnina z kulczyby jest silnie trująca, ale w małych dawkach stymuluje oddychanie. Zawsze chodzi o dawkę.

Klára: Więc alkaloidy są jak superbohaterowie. Mogą dużo pomóc, ale też narobić szkód, kiedy się z nimi przesadzi.

Vojtěch: To świetne porównanie! I należy tu też kofeina, którą znamy z kawy. To alkaloid purynowy. Albo kapsaicyna z papryczek, która pali, ale jednocześnie pomaga tłumić ból w maściach.

Klára: A co z flawonoidami? To słowo słyszę często w związku ze zdrową dietą.

Vojtěch: Tak, to kolejna ogromna i ważna grupa. To w zasadzie barwniki roślinne, które działają jako silne antyoksydanty. Chronią nasze komórki.

Klára: Możesz podać przykład?

Vojtěch: Oczywiście. Na przykład rutyna, którą znajdziemy w kaszy gryczanej albo w lipie. Jest doskonała na naczynia krwionośne, wzmacnia ich ściany. Albo kwercetyna, na przykład w czarnym bzie, która działa przeciwzapalnie i jest świetna w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Klára: Więc jedzenie kaszy gryczanej to właściwie trening naczyń krwionośnych.

Vojtěch: W zasadzie tak! Albo piknogenol z kory sosny. Ten z kolei poprawia stan skóry i spowalnia starzenie. Tych substancji są tysiące.

Klára: Wojtku, to było niewiarygodnie nasycone informacjami. Spróbujmy to na koniec podsumować. Jaki jest ten kluczowy wniosek, który powinniśmy wynieść?

Vojtěch: Kluczowym wnioskiem jest to, że natura jest niewiarygodnie złożona i pełna aktywnych substancji, które współczesna nauka wciąż odkrywa i uczy się wykorzystywać. Farmakognozja pokazuje nam, że aptekę często mamy dosłownie na wyciągnięcie ręki — w ziołach, roślinach i zwykłych produktach spożywczych.

Klára: Od olejków eterycznych w mięcie, przez alkaloidy w kawie aż po flawonoidy w kaszy gryczanej. Jest to wszędzie wokół nas. Bardzo ci dziękuję za świetny przegląd nie tylko tego tematu, ale i wszystkich poprzednich. Było super.

Vojtěch: Ja też dziękuję za zaproszenie, Klaro. Zawsze to przyjemność o tym rozmawiać.

Klára: Więc mam nadzieję, że znowu kiedyś. A wam, drodzy słuchacze, dziękujemy za uwagę w dzisiejszym odcinku Studyfi Podcastu. Trzymajcie się pięknie i do usłyszenia!