Streszczenie Czeska ortografia: Zasady i reguły
Ortografia czeska: Podstawy i Zasady dla Studentów
Wstęp
Ortografia (pisownia) to zbiór zasad dotyczących tego, jak piszemy język polski w jego odmianie literackiej. Pomaga zapisać mowę w taki sposób, aby tekst był zrozumiały, czytelny i aby łatwo było odtworzyć z niego myśli autora.
Ortografia to sposób, w jaki za pomocą liter i znaków zapisujemy pisane formy języka literackiego.
Zasady pisowni polskiej – podstawowe zasady
Pisownia w języku polskim opiera się na kilku zasadach. Podstawową jest zasada fonologiczna, ale obowiązują także inne.
Zasada fonologiczna
- Zapisujemy te głoski, które są ważne dla porozumienia, nie zawsze każdą szczegółowo wymówioną formę.
- Przykłady:
- pies, woda — wymawiamy i piszemy tak samo
- literę 'g' piszemy tak samo bez względu na udźwięcznienie/ubezdźwięcznienie (Bóg vs. Boga)
Zasada fonologiczna: Piszemy zgodnie z głoskami, które decydują o znaczeniu.
Zasada etymologiczna
- Piszemy słowa zgodnie z ich pochodzeniem i budową, nawet jeśli wymawiane są inaczej.
- Przykłady: panna (2 n), rzeka (pisane 'rz', wymawiane [ż]), Bóg (pisane 'ó', wymawiane [u])
Zasada historyczna i tradycyjna
- Niektóre litery i formy przetrwały z wcześniejszych zasad (np. ó/u, rz/ż, ch/h) lub zachowuje się oryginalną pisownię wyrazów obcych (revue, interview).
Zasada etymologiczna i historyczna: Pisownia odzwierciedla pochodzenie i tradycję wyrazów, nie zawsze współczesną wymowę.
Czy wiesz, że litera 'ó' (o kreskowane) powstała w wyniku zmian historycznych i dawniej była wymawiana inaczej niż 'u' (np. jako długie 'o')? (Większość użytkowników języka nie zdaje sobie dziś z tego sprawy.)
Rodzaje ortografii
Poniższa tabela przejrzyście przedstawia główne rodzaje ortografii:
| Rodzaj ortografii | Co obejmuje | Przykładowe zjawiska |
|---|---|---|
| Leksykalna | Pisownia poszczególnych słów, zgodnie z ich formą słownikową | pisownia wyrazów, dzielenie wyrazów na końcu wiersza, użycie „u” otwartego i zamkniętego (ó), dwugłoski |
| Morfologiczna | Pisownia form i końcówek wyrazów odmiennych | końcówki rzeczowników i przymiotników, czasowniki w czasie teraźniejszym |
| Składniowa | Zasady pisowni związków składniowych i interpunkcja | zgoda orzeczenia z podmiotem, pisownia przecinków |
Wybrane zagadnienia pisowni
Dzielenie wyrazów na końcu wiersza
Zasady:
- Dzielimy na sylaby: we-so-ły, u-ko-cha-ny
- Wyrazów jednosylabowych nie dzielimy: pies, dom
- Jeśli nie wiesz, jak podzielić wyraz, napisz go w całości w nowej linijce.
- Przedrostki i przyrostki: na-pisać (oddzielony przedrostek), szkol-ny (oddzielenie na szwie morfologicznym)
Samogłoski krótkie i długie, dwugłoski
- W języku polskim nie rozróżniamy samogłosek krótkich i długich w pisowni. Rozróżniamy natomiast samogłoski ustne (a, e, i, o, u, y) i nosowe (ą, ę). Ważne jest również rozróżnienie u/ó.
Pisownia ú/ů (specyficzna dla języka czeskiego)
- W języku czeskim 'ú' piszemy na początku wyrazu, po przedrostku oraz w drugiej części wyrazów złożonych: úzký, zúčastnit se, pravoúhlý.
- 'ů' piszemy wewnątrz wyrazów oraz w niektórych końcówkach i przysłówkach: půda, filmů, domů.
Pisownia y/i po spółgłoskach twardych, miękkich i obojętnych
- Po spółgłoskach miękkich (ś, ź, ć, dź, ń, j, l) zawsze piszemy i.
- Po spółgłoskach twardych (sz, ż, cz, dż, rz, h, ch, k, g, d, t, n, s, z, c, dz, ł) zawsze piszemy y.
- Po spółgłoskach obojętnych (b, p, m, w, f) może być i lub y — decyduje pochodzenie wyrazu (rdzeń, przyrostek, końcówka).
Zasada: Po spółgłoskach miękkich piszemy i; po spółgłoskach twardych piszemy y.
Czy wiesz, że w języku polskim rozróżniamy i/y również w zależności od rdzenia, przyrostków i końcówek wyrazów, co jest głównym źródłem błędów w pisowni? (Uczcie się wzorów i wyrazów pokrewnych.)
Wyrazy z y/i
- W języku polskim zasady pisowni i/y po spółgłoskach obojętnych (tzw. „wyrazy z y/i”) są wprowadzane w 3. klasie, wraz z wyrazami pokrewnymi.
- Stopniowo rozszerza się znajomość i stosowanie tych zasad.
Pisownia ě (specyficzna dla języka cz
Zarejestruj się po pełne podsumowanieMasz już konto? Zaloguj się
Ortografia – Przegląd
Klíčové pojmy: Ortografia opiera się na zasadach fonologicznych, etymologicznych, historycznych i tradycyjnych., Ortografia leksykalna dotyczy pisowni pojedynczych słów oraz dzielenia wyrazów na końcu wiersza., Literę 'ú' piszemy na początku wyrazów i po przedrostkach, 'ů' w środku wyrazów i w końcówkach., Po spółgłoskach miękkich zawsze piszemy 'i', po twardych zawsze 'y'., Wyrazy z wyjątkami ortograficznymi oraz ich pochodne uczy się od 3. klasy., Końcówki rzeczowników i przymiotników piszemy według wzorców., Imiesłów przeszły uzgadnia się z podmiotem pod względem rodzaju i liczby; nieokreślony podmiot często prowadzi do końcówki -i., Przecinki oddzielają zdania podrzędne i zdania współrzędne, z wyjątkiem spójników 'a', 'i', 'ani', 'lub'., Przy tworzeniu przymiotników z sufiksami -SKI/-CKI obowiązuje alternacja (H→Ż, CH→SZ, G→Ż)., Podwojone spółgłoski powstają na szwie morfologicznym, uwaga na zmianę znaczenia.