Podcast o Carlo Collodi - Pinokio

Kapitoly

Mroczny początek Pinokia

Czym właściwie jest ta książka?

Witajcie w Toskanii

Nos, który uczy prawdy

Motywy, które budują historię

Jak to jest napisane?

Drewniany Chłopiec i Jego Błędy

Lekcje, Które Bolą

Droga do Człowieczeństwa

Podsumowanie i Pożegnanie

Přepis

Szymon: Wyobraźcie sobie rok 1881. Włoski magazyn dla dzieci publikuje w odcinkach nową historię o drewnianym pajacyku. Opowieść jest mroczna, a jej bohater, Pinokio, po serii złych decyzji zostaje złapany przez Lisa i Kota, a następnie… powieszony na drzewie. Koniec.

Oliwia: Dosłownie. Autor, Carlo Collodi, właśnie tak chciał zakończyć swoją opowieść. To miał być jej finał. Na szczęście, młodzi czytelnicy i redakcja nie pozwolili mu na to. Słuchacie Studyfi Podcast, a my opowiemy, jak z tej ponurej przestrogi narodziła się jedna z najsłynniejszych opowieści o dorastaniu.

Szymon: Czyli oryginalny Pinokio miał być taką… krótką i brutalną lekcją? Zero happy endu?

Oliwia: Dokładnie. Carlo Collodi, a właściwie Carlo Lorenzini, był dziennikarzem i patriotą, który wierzył w edukacyjną rolę literatury. Chciał napisać coś, co by jednocześnie bawiło i uczyło, ale jego pierwotny pomysł był bardzo surowy. Dopiero presja czytelników sprawiła, że dopisał dalszą część, która przekształciła historię w pełnowymiarową powieść.

Szymon: Okej, to wiele wyjaśnia. To czym w końcu jest „Pinokio”? Bajką? Powieścią?

Oliwia: To świetne pytanie, bo to prawdziwy miks gatunkowy. Z jednej strony to baśń literacka – ma konkretnego autora, magiczne postacie jak Błękitna Wróżka i gadające zwierzęta. Z drugiej strony, to klasyczna powieść inicjacyjna, czyli opowieść o dojrzewaniu.

Szymon: Inicjacyjna, czyli śledzimy bohatera, który przechodzi przemianę z… no cóż, kawałka drewna w prawdziwego chłopca, ucząc się na błędach?

Oliwia: Właśnie tak! To podróż od bycia egoistycznym pajacykiem do stania się odpowiedzialnym człowiekiem. A do tego dochodzą elementy fantastyki, bo przecież cały świat, w którym drewniana kukiełka ożywa, jest magiczny.

Szymon: A gdzie i kiedy dzieje się ta cała magia? Bo z jednej strony mamy wróżki, a z drugiej… biedę i szkołę.

Oliwia: Akcja osadzona jest w XIX-wiecznej Toskanii we Włoszech, czyli w czasach i miejscu bliskim samemu Collodiemu. Podróżujemy razem z Pinokiem po miasteczkach, lasach, a nawet trafiamy do brzucha wieloryba. Każde z tych miejsc symbolizuje kolejny etap jego moralnej podróży.

Szymon: Czyli to nie są przypadkowe lokacje. Kraina Zabawek to pokusa lenistwa, a Wyspa Pracowitych Pszczół to nagroda za wysiłek. Sprytne.

Oliwia: Dokładnie. Każde miejsce to lekcja. A kontekst epoki jest kluczowy. Włochy dopiero co się zjednoczyły i panowała potrzeba budowania nowej tożsamości narodowej. Edukacja dzieci i wpajanie im wartości takich jak pracowitość czy uczciwość było priorytetem.

Szymon: A skoro o wartościach mowa, to nie da się pominąć… nosa. Chyba nie ma bardziej znanego symbolu konsekwencji kłamstwa?

Oliwia: Zdecydowanie nie. Rosnący nos Pinokia to genialnie prosty i obrazowy sposób, żeby pokazać dziecku: „Hej, kłamstwo ma widoczne, fizyczne konsekwencje”. To motyw, który jest zrozumiały na całym świecie. Prawdomówność to jedna z głównych lekcji tej książki.

Szymon: Ciekawe, czy mój nos by urósł, gdybym powiedział, że jestem w stu procentach przygotowany do matury…

Oliwia: Lepiej nie ryzykować! Ale poza kłamstwem, utwór porusza też inne, równie ważne kwestie. Na przykład odpowiedzialność. Pinokio na początku myli wolność z samowolą. Dopiero z czasem rozumie, że prawdziwa wolność wiąże się z obowiązkami i pracą.

Szymon: Dobrze, to podsumujmy te najważniejsze motywy. Mamy przemianę, czyli dorastanie. Mamy kłamstwo. Co jeszcze jest kluczowe?

Oliwia: Na pewno motyw podróży, która jest zarówno fizyczna, jak i duchowa. Dalej – znaczenie rodziny. Bezwarunkowa miłość Dżepetta i opiekuńczość Błękitnej Wróżki to siły, które ostatecznie ratują Pinokia. I oczywiście edukacja! Unikanie szkoły zawsze sprowadza na niego kłopoty.

Szymon: Nie można też zapomnieć o zwierzętach. Świerszcz jako sumienie, Lis i Kot jako fałszywi przyjaciele… to też symbole.

Oliwia: Tak, one pełnią funkcje archetypów. Uosabiają konkretne cechy i postawy. Lis i Kot to ucieleśnienie oszustwa i pokusy łatwego zysku. Świerszcz to ten głos rozsądku, którego Pinokio na początku w ogóle nie chce słuchać.

Szymon: A jak Collodiemu udało się przekazać te wszystkie mądrości, żeby nie brzmiało to jak nudny wykład?

Oliwia: Użył prostego, żywego języka i mnóstwa humoru. Narrator jest trzecioosobowy i wszechwiedzący, często zwraca się bezpośrednio do czytelnika, komentuje, poucza. Ale robi to z ironią i przymrużeniem oka.

Szymon: A sama konstrukcja? Mówiłaś, że to było publikowane w odcinkach.

Oliwia: Tak, i to widać w kompozycji. Jest epizodyczna. Każdy rozdział to osobna przygoda, mały zamknięty fragment, który jednak składa się na większą całość – drogę Pinokia do bycia człowiekiem. Dzięki temu akcja jest dynamiczna i cały czas trzyma w napięciu. To sprawia, że mimo upływu lat, ta historia wciąż jest niezwykle wciągająca.

Szymon: Okej, na zakończenie naszego dzisiejszego maratonu z lekturami, przejdźmy do ostatniego tematu. To historia, którą chyba każdy kojarzy, ale... nie do końca. Porozmawiajmy o „Przygodach Pinokia”.

Oliwia: Dokładnie! Wszyscy myślą o uroczej bajce Disneya, ale oryginał Carla Collodiego to zupełnie inna, mroczniejsza i bardziej złożona opowieść. Zaczyna się, gdy stolarz Dżepetto struga pajacyka z magicznego kawałka drewna.

Szymon: I ten pajacyk, Pinokio, od razu okazuje się, no cóż... niezłym łobuzem. Ucieka, przez niego Dżepetto trafia do więzienia. To nie jest grzeczny chłopiec.

Oliwia: Zdecydowanie nie. Jest naiwny, leniwy i egoistyczny. Ignoruje rady Mówiącego Świerszcza, który jest głosem jego sumienia, i... cóż, w książce go zabija. Potem sprzedaje swój elementarz, za który Dżepetto oddał ostatnią kurtkę, żeby pójść do teatru marionetek.

Szymon: To brzmi jak przepis na katastrofę. Ale tam spotyka dyrektora Ogniojada, który o dziwo, zamiast go spalić, wzrusza się i daje mu pięć złotych monet.

Oliwia: I tu zaczyna się prawdziwa szkoła życia. W drodze do domu spotyka parę przebiegłych oszustów – Lisa i Kota.

Szymon: A tak, Lis i Kot. Chyba pierwsi oszuści „na wnuczka” w literaturze!

Oliwia: Dokładnie! Namawiają go, żeby zakopał monety na Polu Cudów, obiecując, że wyrośnie z nich całe drzewo pieniędzy. Oczywiście okradają go i zostawiają powieszonego na drzewie.

Szymon: Ciemno. Kto go ratuje?

Oliwia: Ratuje go Błękitna Wróżka, taka jego dobra matka chrzestna. To ona uczy go, że kłamstwo ma krótkie nogi... a w jego przypadku długi nos. To wtedy jego nos rośnie, gdy kłamie.

Szymon: Klasyk! I co, po takiej lekcji w końcu idzie do szkoły?

Oliwia: Próbuje! Ale po drodze znowu daje się skusić. Tym razem jego kolega Knot namawia go na wyjazd do Krainy Zabawek. Miejsca bez szkoły, tylko z zabawą.

Szymon: Brzmi zbyt pięknie, żeby było prawdziwe. Jaki jest haczyk?

Oliwia: Haczyk jest taki, że wszyscy chłopcy zamieniają się tam w osły. Pinokio też. Zostaje sprzedany do cyrku, a gdy łamie nogę, nowy właściciel chce go utopić, by zrobić z jego skóry bęben.

Szymon: To jest naprawdę brutalna historia. Jak on z tego wychodzi?

Oliwia: W wodzie wraca do postaci pajacyka, ale zaraz potem połyka go gigantyczny rekin. I tu jest zwrot akcji. W brzuchu rekina odnajduje Dżepetta, który go szukał i też został połknięty.

Szymon: Niesamowite! To w końcu jakaś nadzieja. Udaje im się uciec?

Oliwia: Tak, z pomocą Tuńczyka, który też tam był. I tutaj następuje kluczowa przemiana Pinokia. Widząc schorowanego Dżepetta, postanawia wziąć za niego odpowiedzialność. Zaczyna ciężko pracować, opiekować się nim i poświęca swoje oszczędności na jego leczenie.

Szymon: Czyli w końcu dorasta. Zamiast myśleć o sobie, zaczyna troszczyć się o kogoś innego.

Oliwia: Dokładnie. I to właśnie ta bezinteresowna miłość i praca sprawiają, że pewnego ranka budzi się jako prawdziwy chłopiec. A jego dawna, drewniana skóra leży obok jako symbol porzuconych błędów.

Szymon: Czyli morał jest prosty, ale bardzo głęboki. Człowieczeństwo to nie coś, co się dostaje, ale coś, na co trzeba zapracować przez odpowiedzialność, empatię i miłość.

Oliwia: Pięknie to ująłeś. Pinokio to metafora drogi każdego z nas – od egoizmu i błędów, przez naukę, aż do osiągnięcia dojrzałości. Bohaterowie jak Wróżka czy Świerszcz to przewodnicy, a Lis i Kot to przestrogi.

Szymon: To naprawdę daje do myślenia. Zupełnie inne spojrzenie na bajkę z dzieciństwa. I tym mocnym akcentem kończymy dzisiejszy odcinek Studyfi Podcast.

Oliwia: Dziękujemy, że byliście z nami. Mamy nadzieję, że pomogliśmy wam spojrzeć na te lektury z nowej perspektywy. Do usłyszenia!

Szymon: Trzymajcie się i powodzenia w nauce! Cześć!