Podcast o C. S. Lewis

Kapitoly

Zaskakujący fakt

Od ateisty do chrześcijanina

Wojna, miłość i Cambridge

Diabeł tkwi w szczegółach

Apologeta w przebraniu pisarza

Od kosmosu po piekło

Lewis w polskiej szkole

Studia przerwane przez wojnę

Powrót i podsumowanie

Přepis

Szymon: Wiesz, Maja, większość ludzi kojarzy dzień 22 listopada 1963 roku ze śmiercią jednej, bardzo sławnej osoby.

Maja: Zgaduję, że myślisz o prezydencie Johnie F. Kennedym?

Szymon: Dokładnie. Ale co byś powiedziała, gdybym ci zdradził, że tego samego dnia zmarło jeszcze dwóch gigantów literatury, a świat ledwo to zauważył?

Maja: Naprawdę? Kto taki? Brzmi jak początek jakiejś zagadki.

Szymon: Aldous Huxley, autor „Nowego wspaniałego świata”, i… C.S. Lewis, twórca „Opowieści z Narnii”.

Maja: Niesamowite. To całkowicie zmienia perspektywę. Słuchacie Studyfi Podcast, a my zaraz wyjaśnimy, kim był człowiek, którego śmierć przyćmiło tak wielkie wydarzenie.

Szymon: No dobrze, zacznijmy od początku. Kim właściwie był C.S. Lewis, poza tym, że napisał Narnię?

Maja: Clive Staples Lewis, dla przyjaciół Jack, urodził się w Belfaście w 1898 roku. Razem z bratem stworzył w dzieciństwie wymyślony świat o nazwie Boxen. To była ich pierwsza Narnia, można powiedzieć.

Szymon: Czyli od małego miał bujną wyobraźnię. Ale jego życie nie było bajką, prawda?

Maja: Zdecydowanie nie. Wczesna śmierć matki i trudne doświadczenia w szkołach z internatem mocno na niego wpłynęły. Co ciekawe, przez wiele lat był zadeklarowanym ateistą.

Szymon: Autor tak głęboko chrześcijańskich dzieł był ateistą? To dopiero zwrot akcji.

Maja: Dokładnie. Przełom nastąpił w 1931 roku, po długich rozmowach ze swoimi przyjaciółmi z Oksfordu. Jednym z nich był niejaki J.R.R. Tolkien. To właśnie on pomógł Lewisowi odnaleźć wiarę.

Szymon: Ten Tolkien? Od „Władcy Pierścieni”? Niezłe towarzystwo.

Maja: Tak, to była słynna grupa literacka Inklingowie. Czytali sobie nawzajem fragmenty swoich dzieł. Wyobrażasz sobie być muchą na ścianie podczas tych spotkań?

Szymon: Wspomniałaś o trudnych doświadczeniach. Wojna też odcisnęła na nim piętno?

Maja: I to jak. Brał udział w I wojnie światowej, został ranny. To okrucieństwo skłoniło go do głębokich refleksji nad naturą dobra i zła, co widać w całej jego twórczości.

Szymon: A co z II wojną światową?

Maja: To ona dała bezpośredni impuls do napisania „Opowieści z Narnii”. Ewakuacja dzieci z bombardowanego Londynu na wieś... to właśnie historia Łucji, Edmunda, Zuzanny i Piotra, którzy trafiają do starej szafy.

Szymon: Wow, nigdy tak o tym nie myślałem. A jego życie prywatne? Słyszałem, że jego historia miłosna też jest niezwykła.

Maja: To prawda. W późnym wieku ożenił się z amerykańską pisarką, Joy Davidman. Ich miłość była bardzo głęboka, ale krótka — Joy zmarła na raka. To doświadczenie opisał potem w poruszającej książce „Smutek”.

Szymon: Przejdźmy do jego najważniejszych dzieł. Oczywiście Narnia to numer jeden, ale co jeszcze warto znać?

Maja: Zdecydowanie „Listy starego diabła do młodego”. To absolutny majstersztyk. Wyobraź sobie, że starszy, doświadczony demon pisze listy do swojego siostrzeńca, ucząc go, jak skutecznie kusić człowieka i sprowadzić go na złą drogę.

Szymon: Brzmi jak podręcznik „Jak być złym dla początkujących”.

Maja: Coś w tym stylu! Ale tak naprawdę to genialna analiza ludzkich słabości i mechanizmów pokusy, podana w niesamowicie inteligentny i satyryczny sposób. Pokazuje, jak łatwo wpadamy w pułapki egoizmu czy pychy.

Szymon: Czyli Lewis potrafił pisać i dla dzieci, i dla dorosłych, poruszając te same, wielkie tematy. To naprawdę pokazuje jego geniusz.

Szymon: No dobrze, więc mamy już obraz Lewisa jako profesora i twórcy Narnii. Ale to chyba nie wszystko, prawda? Jego nazwisko pojawia się w znacznie szerszych kontekstach.

Maja: Zdecydowanie. I tu dochodzimy do drugiego, równie ważnego oblicza Lewisa. Był on jednym z najwybitniejszych apologetów chrześcijańskich XX wieku.

Szymon: Apologeta... to brzmi bardzo poważnie. Czyli ktoś, kto broni wiary?

Maja: Dokładnie tak. Ale Lewis robił to w niezwykły sposób. Nie pisał ciężkich, teologicznych traktatów dla profesorów. Jego celem było wyjaśnienie skomplikowanych idei w prosty, zrozumiały sposób dla każdego.

Szymon: I to mu się udawało?

Maja: Fenomenalnie. Jego książka „Zwyczajne chrześcijaństwo”, czyli „Mere Christianity”, to w zasadzie zbiór jego audycji radiowych z czasów II wojny światowej. Wyobraź sobie, w środku wojny, on w radiu BBC tłumaczy ludziom podstawy wiary.

Szymon: To musiało być niesamowite. W czasach totalnego chaosu mówić o nadziei i sensie.

Maja: Właśnie. I to jest klucz. On nie prawił kazań. Używał logiki, codziennych przykładów i humoru. To sprawiło, że jego książki, takie jak właśnie „Zwyczajne chrześcijaństwo” czy satyryczne „Listy starego diabła do młodego”, do dziś są bestsellerami.

Szymon: Czekaj, „Listy starego diabła...”? Brzmi intrygująco. To o czym to jest?

Maja: To genialna w swojej prostocie książka. Zbiór listów, które stary, doświadczony diabeł pisze do swojego siostrzeńca, młodego demona, ucząc go, jak skutecznie kusić człowieka i sprowadzać go na złą drogę. Czytasz to i widzisz w tym swoje własne słabości.

Szymon: Okej, czyli mamy Narnię, mamy apologetykę... A czy pisał też coś dla, powiedzmy, dorosłych fanów fantastyki?

Maja: Oczywiście! I to jest kolejna niespodzianka. Lewis jest autorem „Trylogii Kosmicznej”. To seria science fiction, ale zupełnie inna niż to, co znamy. Zamiast laserów i obcych, mamy anioły, podróże na Marsa i Wenus, które są alegoriami teologicznymi.

Szymon: Science fiction z aniołami? To dość... nietypowe połączenie. Jak fuzja Tolkiena z „Gwiezdnymi Wojnami”?

Maja: Można tak powiedzieć, chociaż bez mieczy świetlnych. To bardziej filozoficzna podróż. Mamy też „Wielki rozwód”, czyli alegoryczną opowieść o podróży z Piekła do Nieba, która pokazuje, że to nasze wybory decydują o naszym losie. A jeśli ktoś chce poznać samego Lewisa, jest jego autobiografia „Zaskoczony radością”.

Szymon: Wow. Czyli on naprawdę poruszał się między gatunkami. Fantasy dla dzieci, apologetyka, science fiction, alegorie, autobiografia... To imponujące.

Maja: I tu jest sedno sprawy. Dla niego to wszystko było częścią jednej opowieści. Wierzył, że chrześcijaństwo to „prawdziwy mit”, a wszystkie inne mity – greckie, nordyckie – były tylko jego echem. Dlatego tak swobodnie czerpał z mitologii i baśni.

Szymon: A jak to wygląda w Polsce? Bo przyznam szczerze, że poza Narnią, rzadko słyszy się o jego innych dziełach w głównym nurcie.

Maja: W Polsce Lewis to przede wszystkim „Opowieści z Narnii”. I słusznie, bo to klasyka. A konkretnie „Lew, czarownica i stara szafa” to lektura szkolna w podstawówce.

Szymon: No tak, pamiętam te dyskusje w klasie. Dlaczego akurat ta książka jest tak ważna w edukacji?

Maja: Here's why that matters... Po pierwsze, to idealne wprowadzenie do gatunku fantasy. Po drugie, jest naszpikowana symboliką, którą można analizować na wielu poziomach. Walka dobra ze złem, motyw zdrady i odkupienia... Aslan jako symbol poświęcenia.

Szymon: Czyli nauczyciel ma tu ogromne pole do popisu. Może mówić o wartościach, o odwadze, lojalności... A jednocześnie to wciąż wciągająca przygoda.

Maja: Dokładnie. To książka, która uczy krytycznego myślenia i interpretacji, ale robi to w sposób, który nie nudzi. I to jest właśnie geniusz Lewisa. Potrafił pisać o najważniejszych sprawach w życiu tak, że chciało się tego słuchać i o tym rozmawiać.

Szymon: Zatem jego spuścizna jest dwojaka. Z jednej strony mamy twórcę jednego z najsłynniejszych światów fantasy, a z drugiej – myśliciela, który potrafił o wierze mówić w sposób, który trafia do intelektu.

Maja: Pięknie to ująłeś. On naprawdę połączył świat wyobraźni ze światem ducha i rozumu. I właśnie dlatego, dekady po jego śmierci, wciąż jest tak fascynujący i aktualny.

Szymon: Niesamowite, jak te dwa światy – fantastyczny i filozoficzny – przenikały się w jego twórczości. To prowadzi mnie do kolejnego pytania. Bo skoro Lewis i Tolkien byli przyjaciółmi, to jak bardzo na siebie wpływali?

Szymon: Przeanalizowaliśmy jego dzieła, ale jestem ciekawy samego człowieka. Jak jego edukacja i wczesne życie wpłynęły na to, kim się stał?

Maja: To świetne pytanie, bo jego ścieżka była... cóż, dość wyboista. Ale zacznijmy od początku.

Szymon: Brzmi intrygująco.

Maja: W 1916 roku otrzymał prestiżowe stypendium do University College w Oksfordzie. To był ogromny sukces.

Szymon: Super start. Ale zaraz, 1916 rok... to sam środek I wojny światowej.

Maja: Dokładnie. Jego studia zostały brutalnie przerwane. W 1917 roku zaciągnął się do armii brytyjskiej i służył jako oficer w piechocie.

Szymon: Wow, co za zwrot akcji. Od sal wykładowych prosto na front.

Maja: Niestety tak. Co więcej, w 1918 roku został ranny w bitwie pod Arras i odesłany do domu. Wojna zostawiła na nim ślad.

Szymon: Czy po czymś takim w ogóle wrócił na uniwersytet?

Maja: I to jest właśnie niesamowite. Nie tylko wrócił, ale zrobił to w spektakularnym stylu! Ukończył studia z wyróżnieniem.

Szymon: Naprawdę? Z czego uzyskał dyplom?

Maja: Tu jest najlepsze... Zdobył dyplomy z literatury greckiej i łacińskiej, filozofii starożytnej ORAZ literatury angielskiej. Prawdziwy człowiek renesansu!

Szymon: Niewiarygodne. To doskonale podsumowuje jego postać. Maja, dziękuję za tę fascynującą podróż przez jego życie i twórczość. To było naprawdę inspirujące.

Maja: Cała przyjemność po mojej stronie. To pokazuje, że nawet po najtrudniejszych przejściach można osiągnąć wielkie rzeczy.

Szymon: To prawda. I to już wszystko na dziś w Studyfi Podcast. Dziękujemy, że byliście z nami. Do usłyszenia!

Maja: Cześć!