Nikolaj Vasiljevič Gogol - Revizor

Wstęp

Rewizor to komedia satyryczna Mikołaja Wasiljewicza Gogola, która z ostrym humorem skupia się na krytyce korupcji, biurokracji i głupoty społeczeństwa rosyjskiego XIX wieku. Fabuła kręci się wokół pomyłki tożsamości, kiedy nieznaczący urzędnik Chlestakow zostaje omyłkowo uznany za rządowego rewizora, co prowadzi do serii groteskowych sytuacji.

Dzieło powstało w czasach carskiej Rosji Mikołaja I i przedstawia ponadczasowy obraz upadku moralnego, łapówkarstwa i służalczości. Niniejsza analiza szczegółowo zbada kontekst literacki, kompozycję, postacie i język, aby odkryć głębszy sens ostrej satyry Gogola.

Rodzaj i gatunek literacki

Rewizor jest dziełem literackim należącym do dramatu, konkretnie jest to sztuka teatralna w formie prozy.

Jego klasyfikacja gatunkowa to komedia satyryczna z wyraźnymi elementami realizmu krytycznego. Komedia wykorzystuje humor i groteskę do wyśmiewania społecznych niedomagań. Jednocześnie dzieło funkcjonuje jako alegoria, gdzie postacie i ich działania symbolizują ogólne ludzkie i społeczne niedoskonałości, takie jak tępota urzędników i wszechobecna korupcja.

Główny temat, idee i intencja autora

Głównym tematem dzieła Rewizor jest ostra krytyka społeczeństwa rosyjskiego, zwłaszcza korupcji, biurokracji, łapówkarstwa, głupoty i służalczości urzędników państwowych.

Główna myśl i przesłanie autora zawarte są w mottcie otwierającym dzieło: „Nie złość się, bracie, na lustro, jeśli masz krzywą gębę.” Gogol pokazuje, że ludzie są łatwo podatni na wpływ władzy i pieniędzy, co prowadzi do upadku moralnego i utraty wartości duchowych.

Intencją autora było, według jego własnych słów: „Postanowiłem zebrać w Rewizorze w jedną kupę wszystko, co w Rosji złe, o czym wiedziałem, i jednocześnie ze wszystkiego się śmiać.” W ten sposób reagował na realne warunki carskiej Rosji XIX wieku, gdzie łapówkarstwo i biurokracja były powszechną częścią życia. Temat podobno pochodzi od Puszkina, który opowiedział Gogolowi historię o zamianie urzędnika.

Kluczowe motywy:

• Zamiana tożsamości: Chlestakow jest omyłkowo uznany za rewizora.
• Korupcja i łapówkarstwo: Urzędnicy próbują przekupić domniemanego rewizora.
• Służalczość i hipokryzja: Próby urzędników, by się przypodobać, maskowanie niedociągnięć.
• Głupota i ograniczoność: Charaktery wielu przedstawicieli miasta.
• Biurokracja: Sposób funkcjonowania administracji państwowej.

Kompozycja

Dzieło Rewizor jest podzielone na pięć aktów, które śledzą wydarzenia w porządku chronologicznym. Ostatni akt jest najkrótszy i przynosi ostateczne rozwiązanie.

Narracja jest chronologiczna, akcja toczy się liniowo od początkowego ostrzeżenia przed rewizorem aż po ostateczne ujawnienie i szok. Dzieło rozgrywa się w ciągu około 24 godzin.

Szczególne elementy kompozycyjne obejmują gradację napięcia, które osiąga punkt kulminacyjny w scenie finałowej. Dzieło ma zamknięte zakończenie, które pozostawia postacie w momencie całkowitego przerażenia i szoku z powodu przybycia prawdziwego rewizora.

Czas i przestrzeń

Akcja Rewizora rozgrywa się w małym, bliżej nieokreślonym rosyjskim miasteczku, konkretnie w zajeździe, w domu gubernatora i na poczcie. Symboliczną przestrzenią jest tu przesiąknięte korupcją społeczeństwo prowincji, gdzie panuje nieporządek w szpitalu, szkole i sądzie.

Czasowo akcja osadzona jest w XIX wieku, za panowania cara Mikołaja I. Cała historia rozgrywa się w ciągu jednego dnia.

Środowisko małego miasta ma fundamentalne znaczenie dla akcji i atmosfery. Jego ograniczoność i izolacja potęgują strach przed zewnętrzną kontrolą, umożliwiają szybkie rozprzestrzenianie się plotek i ujawniają małość oraz ograniczoność jego mieszkańców, którzy są przyzwyczajeni do swoich utrwalonych zwyczajów i nieporządku.

Język i narrator

W dramacie Rewizor narratorem jest autor, który objawia się poprzez didaskalia i fragmenty wstępne. Jednakże głównym sposobem narracji są dialogi i mowa bezpośrednia postaci, które posuwają akcję naprzód.

Styl językowy jest potoczny, a nawet nieliteracki, postacie często mówią dialektami, co nadaje sztuce autentyczności i podkreśla ich charakter. Gogol wykorzystuje również słowa nacechowane stylistycznie, często pejoratywne, takie jak „cham”, „gęś” czy „łajdak”, które wspierają stan psychiczny postaci i ich groteskowy charakter.

Wśród wyróżniających się środków językowych znajdują się:

• Porównanie: na przykład „zamknę cię, aż będziesz czarny”.
• Metafora: „w żyłach ogień, mróz”.
• Wołacz: „panowie”.
• Satyra i ironia: Stanowią podstawę całego dzieła i służą do wyśmiewania społecznych niedomagań.
• Groteska: Wzmacnia i deformuje charakterystyczne cechy postaci dla efektu komicznego.

Główne postacie

Postacie w Rewizorze są kreowane na zasadzie groteski, przez co Gogol wzmacnia ich charakterystyczne cechy i krytykuje typy społeczne.

• Anton Antonowicz Mieluzin-Wichurowski (Gubernator): Dowódca policji. Bezcharakterny, łapówkarz i służalczy. Zachowuje się twardo wobec mieszkańców, ale sam jest głupi, a przy tym zręczny w wzbogacaniu się. Wiadomość o rewizorze mocno go niepokoi i łatwo daje się nabrać.
• Iwan Aleksandrowicz Chlestakow: Drobny, dwudziestotrzyletni urzędnik z Petersburga. Jest oszustem, przebiegłym i bezcharakternym. Lubi się chełpić, działa impulsywnie i wykorzystuje pomyłkę na swoją korzyść, choć początkowo jej nie rozumie. To lekkomyślny kłamca i próżniak.
• Osip: Starszy służący Chlestakowa. Sprytny, mądrzejszy od swojego pana, bardziej doświadczony i bezczelny. Nie darzy swojego pana wielkim szacunkiem, ale stara się chronić go przed konsekwencjami jego czynów.
• Anna Andriejewna: Żona gubernatora. Ciekawska, chełpliwa kobieta z lepszej rodziny. Zachowuje się pogardliwie wobec męża i rozkazuje córce. Jest całkowicie zauroczona Chlestakowem i jego domniemaną pozycją.
• Maria Antonowna: Córka gubernatora. Początkowo wydaje się najbardziej rozsądną postacią, choć jest nieustannie strofowana przez matkę. Chlestakow prosi ją o rękę.
• Lapkin-Tiapkin (Sędzia): Wykształcony, zarozumiały, ale ograniczony. Nie bierze łapówek pieniężnych, ale za szczenięta psów myśliwskich zmieniłby wyrok. Stara się uchodzić za mądrego.
• Artemij Filipowicz Ziemlanika (Zarządca zakładu dobroczynnego): Uczynny, niespokojny, przebiegły donosiciel i szachraj. Potrafi doskonale się podlizywać i wykorzystać sytuację na swoją korzyść.
• Łuka Łukicz Chłopow (Inspektor szkół): Nieśmiały, przestraszony człowiek, który najbardziej boi się rewizora i podczas rozmów drży i jąka się.
• Iwan Kuźmicz Szpiekin (Naczelnik poczty): Naiwny, prostoduszny, często pijany. Jego jedyną rozrywką jest potajemne rozklejanie i czytanie cudzych listów, co staje się kluczowe dla ujawnienia oszustwa.
• Piotr Iwanowicz Bobczinski i Piotr Iwanowicz Dobczinski: Starsi ziemianie. Obaj są do siebie podobni, głupi i karierowicze, którzy wtykają nos w każdą sprawę i są odpowiedzialni za błędną identyfikację Chlestakowa.

Streszczenie fabuły

Akcja Rewizora zaczyna się w małym rosyjskim miasteczku, gdzie gubernator Anton Antonowicz otrzymuje wiadomość od przyjaciela o zbliżającym się przyjeździe tajnego rewizora z Petersburga. Gubernator, obawiając się ujawnienia wszechobecnej korupcji i nieporządku, zwołuje swoich urzędników i wydaje im pospieszne rozkazy, aby zamaskować niedociągnięcia.

Ciekawscy ziemianie Bobczinski i Dobczinski natychmiast przynoszą wiadomość, że w miejscowym zajeździe zatrzymał się podejrzany mężczyzna, który od dwóch tygodni nie płaci i wygląda jak rewizor. Tym mężczyzną jest w rzeczywistości Iwan Aleksandrowicz Chlestakow, drobny urzędnik z Petersburga, który wraca do domu i jest spłukany.

Gubernator wraz z pozostałymi urzędnikami udaje się do zajazdu, aby udobruchać domniemanego rewizora. Chlestakow początkowo jest zdezorientowany, ale szybko rozumie sytuację i postanawia ją wykorzystać. Przyjmuje ofertę gubernatora na zakwaterowanie w jego domu, gdzie zaczyna zalecać się zarówno do żony gubernatora, Anny Andriejewny, jak i do córki, Marii Antonowny. Jednocześnie przyjmuje od urzędników „pożyczki”, które w rzeczywistości są łapówkami, i chełpi się swoją domniemaną, znaczącą pozycją w Petersburgu. Prosi nawet Marię o rękę, co rodzina z entuzjazmem przyjmuje.

Służący Chlestakowa, Osip, uświadamia sobie nie do utrzymania sytuację i przekonuje swojego pana do szybkiego wyjazdu. Chlestakow potajemnie opuszcza miasteczko, ale wcześniej pisze list do swojego przyjaciela, w którym opisuje całe groteskowe zdarzenie i z drwiną charakteryzuje przedstawicieli miasta.

Ujawnienie oszustwa następuje, gdy naczelnik poczty Szpiekin, który ma w zwyczaju rozklejać cudze listy, czyta list Chlestakowa. Całe miasteczko dowiaduje się prawdy o Chlestakowie, a wraz z nim o własnej głupocie i zepsuciu. Wszyscy są wściekli i upokorzeni.

Sztuka osiąga punkt kulminacyjny w chwili, gdy do tej druzgocącej atmosfery wkracza żandarm z szokującą wiadomością: do miasta właśnie przybył prawdziwy rewizor. Dzieło kończy się słynną „niemą sceną”, gdy wszyscy stoją jak wryci, z świadomością, że czeka ich prawdziwy sąd.

FAQ – Często zadawane pytania

Dlaczego Rewizor jest uważany za komedię satyryczną?

Rewizor to komedia satyryczna, ponieważ Gogol z humorem i przesadą wyśmiewa w niej wady społeczeństwa rosyjskiego XIX wieku. Skupia się na typowych charakterach i sytuacjach, takich jak łapówkarstwo, służalczość i biurokracja, krytykując w ten sposób upadek moralny za pomocą elementów komicznych i groteski.

Jaka jest główna intencja autora w dziele Rewizor?

Główną intencją Gogola było ukazanie i wyśmianie wszystkiego, co złe, co widział w Rosji, i to w formie komedii. Krytykował korupcję, głupotę urzędników i wypaczoną moralność pieniężną, aby nastawić lustro ówczesnemu społeczeństwu i skłonić je do refleksji nad własnymi niedociągnięciami.

Co symbolizuje postać Chlestakowa i dlaczego urzędnicy się go boją?

Chlestakow symbolizuje przeciętnego człowieka, który jest kłamcą i próżniakiem, ale jednocześnie jest narzędziem do ujawnienia głupoty i korupcji innych. Urzędnicy boją się go nie dlatego, że podejrzewają jego oszustwo, ale ze strachu przed autorytetem, utratą pozycji i ujawnieniem własnych nieuczciwych praktyk, co wynika z ich złego sumienia.

Jaką rolę odgrywa korupcja w miasteczku, gdzie rozgrywa się akcja Rewizora?

Korupcja jest centralnym motywem i siłą napędową akcji. Kontroluje wszystkie poziomy administracji miasteczka – od gubernatora, przez sędziego, zarządcę zakładu dobroczynnego, aż po inspektora szkół. Strach przed jej ujawnieniem zmusza urzędników do absurdalnego zachowania i łapówek, co stanowi sedno całej komedii.

Jakie znaczenie ma scena finałowa z przybyciem prawdziwego rewizora?

Scena finałowa, w której pojawia się prawdziwy rewizor, ma kluczowe znaczenie. Wprowadza na scenę prawdziwą władzę, przed którą nie ma już ucieczki, i ujawnia pełną wagę oraz konsekwencje zachowania postaci. Scena z ich zesztywniałym przerażeniem jest symbolicznym zwieńczeniem krytyki Gogola i ukazuje nieuchronność sprawiedliwości.